Atelier PRO architekten, Den Haag

Achter de betrekkelijk anonieme historische voorgevel van de bibliotheek Bijzondere Collecties bevindt zich een aaneenschakeling van ruimtelijke verrassingen. Om het monumentale gebouwencomplex geschikt te maken voor zijn nieuwe functie waren drastische ingrepen onvermijdelijk. Maar behalve bruikbaar maken deze aantastingen het interieur juist ook boeiend.

Het nieuwe onderkomen van de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam is de droombiblioheek van elke bibliofiel. Waar ‘gewone’ bibliotheken steeds meer het karakter van warenhuizen voor digitale media krijgen – inclusief de hectiek die bij warenhuizen hoort – is de bibliotheek Bijzondere Collecties juist een oase van rust en bezinning. Een oase die volledig in het teken staat van ouderwetse liefde voor tastbare boeken.

De bibliotheek is ondergebracht in een bonte verzameling verbouwde historische panden aan de Oude Turfmarkt in het centrum van Amsterdam. Recht tegenover het Rokin en pal naast het Allard Pierson Museum dat eveneens aan de Universiteit van Amsterdam toebehoort. Om van het conglomeraat van bouwdelen uit verschillende perioden een functioneel geheel te maken heeft Atelier PRO het complex letterlijk opgesplitst in vier kwadranten. Twee voorhuizen met publieksruimten aan de Oude Turfmarkt en twee achterhuizen met hoofdzakelijk dienstruimten aan de kant van het Binnengasthuisterrein. Waarbij de scheiding tussen de vier kwadranten bestaat uit twee haaks op elkaar staande binnenstraten.

Een oplossing die eenmaal uitgevoerd zondermeer helder en logisch is, maar bij aanvang van het project absoluut niet voor de hand ligt. Met name het idee om de middeleeuwse Gasthuispoort als hoofdingang van de bibliotheek te gaan gebruiken is allesbehalve vanzelfsprekend. Want deze voormalige toegang tot een overwelfde steeg naar het achterliggende kloosterterrein ligt weliswaar in het hart van de nieuwe bibliotheek maar maakt compositorisch geen deel uit van de panden die er door ontsloten worden. Bovendien is hij verhoudingsgewijs veel te klein voor zijn nieuwe entreefunctie en de omvang van het bouwvolume. Voor wie de bibliotheek voor het eerst betreedt is de verrassing van het interieur hierdoor echter des te groter.