Dorine de Vos

Jarenlang stonden in Dordrecht twee fraaie industriële monumenten leeg, een watertoren en een pompgebouw. Met hun herbestemming tot restaurant en hotel is Villa Augustus inmiddels ‘a place to be’ in de historische stad aan het water.

Stuwende krachten achter dit transformatieproject zijn de oprichters van Hotel New York te Rotterdam. Het project markeert de rand van de nieuwe wijk Stadswerven, een voormalig havengebied dat in de toekomst wordt herontwikkeld tot woonwijk.

Villa Augustus beslaat een complex met watertoren, pompgebouw, een aantal bijgebouwen en een grote tuin. Het pompgebouw, dat dateert van 1942, kreeg de functie van restaurant. De watertoren, die stamt uit 1882, is getransformeerd tot hotel. Ertussen ligt een grote nieuw aangelegde tuin, die restaurant en café-winkel voorziet van biologische producten.

Karakter en functie
Bij de transformatie van het gebied vormden het bijzondere karakter en de oorspronkelijke functie nadrukkelijke uitgangspunten. Het exterieur en interieur van het pompgebouw zijn fraai gedetailleerd. De symmetrische gevel doet eerder denken aan een villa dan aan een industrieel gebouw. Dit gaf aanleiding om het restaurant een ‘villa-achtige’ sfeer te geven. Vandaar ook de naam ‘Villa Augustus’, waarbij ‘Augustus’ verwijst naar de belangrijkste oogstmaand van de bijbehorende tuin.
Ook de watertoren heeft een fraaie detaillering en is sinds jaar en dag een charmante verschijning in het Dordtse stadsbeeld. Het is het laatste platbodemreservoir van Nederland, hetgeen een cruciaal gegeven is geweest bij de herontwikkeling.

Het restaurant bestaat uit twee gedeelten die de oude interne structuur volgen. Dat wil zeggen een ruim entreegebied in het voorste gedeelte, in de ruimte waar vroeger de grote leidingen van de pompmachines uit de kelder omhoog kwamen, en het restaurant in de ruimte daarachter. Dit is de plaats waar oorspronkelijk drie bassins lagen, met elkaar verbonden door loopbruggen.

Entree als marktplaats
Aan weerszijden van de ingang zijn kleinere ruimtes, waaronder die van de vroegere toiletten, bij de hoofdruimte getrokken. Hierdoor ontstond één hoge open ruimte, waarin diverse functies zijn gecombineerd. Bij binnenkomst is via het glazen tochtportaal direct zicht op de bakkerij links, de vlees/-viskeuken rechts, het café recht voor je en om je heen de winkel met producten uit eigen tuin. Deze functies staan allemaal in open verbinding met elkaar, waardoor je het gevoel krijgt van een marktplaats, een plaats met natuurlijke producten en waardering voor ambachtelijkheid.
Zo veel mogelijk is alles bij het oude gelaten. Dit betekent dat niets is weggepoetst of mooier gemaakt. De geschiedenis van het pand doet het werk. De nieuwe inrichting is daar slechts een aanvulling op, duidelijk aanwezig maar nooit opdringerig en geheel in lijn met de ambachtelijke uitstraling van het pand. Wanden zijn niet glad gestuct maar geverfd, wand- en vloertegels zijn zoveel mogelijk behouden, de oude hijsinstallatie hangt er deels nog en de gaten van de pompleidingen zijn nog te zien, voorzien van beloopbaar glas. Blikvanger is een grote kroonluchter, gemaakt van gevonden voorwerpen door kunstenaar Stewart Heygarth. Nieuw is de trap tegen de achterwand. Deze leidt naar de personeelsruimten op de kalkzolder. De trap liep voorheen achter de wand en is naar voren gehaald zodat er ruimte voor een spoelkeuken ontstond.

Echo van het verleden
Ook het achterliggende restaurant – bereikbaar via een doorgang aan de linkerzijde - laat zich lezen als een echo van het verleden. De bassins die hier lagen vormen de basis voor de inrichting. Een verhoogd podium volgt de contouren van het eerste bassin. De oude kranen zijn verwijderd, maar de leidingen zijn in het zicht gelaten. De centrale bar en het uitgiftepunt volgen de halve cirkel van het tweede bassin. De contouren van het derde bassin zijn aangegeven met lijnen op de vloer. Door langs de achtergevel een verhoogd podium te maken, wordt volop geprofiteerd van het zicht op de tuin en watertoren.
Centraal in de ruimte is een grote open keuken met houtoven. De inrichting is een verre echo van een Italiaans palazzo, maar dan niet uitbundig en met veel verguldsel maar oerhollands en sober. Nergens wordt de ruimte verhuld en de aankleding ademt een sfeer van oorspronkelijkheid, ambachtelijkheid. De wanden zijn voorzien motieven in fresco. De zware dwarsbalken van het plafond doen mee in het decoratiepatroon, waardoor ze lichter ogen. Akoestische platen zorgen voor geluidsdemping. De balustrades zijn met de hand gemaakt evenals de grote kroonluchter.

Van watertoren tot hotel
De watertoren heeft een geheel eigen karakteristieke sfeer. Hier hebben de in totaal vijf verdiepingen elk vier hotelkamers. De entree is gemaakt in een oorspronkelijke aanbouw met een fraaie gietijzeren constructie. De ontsluiting loopt via een aangrenzend en aan de buitenzijde toegevoegd trappenhuis met lift. Deze constructie van staal en glas laat de structuur van de watertoren intact en ‘misvormt’ de oudbouw niet. Op de toren staan eigentijdse hoektorentjes, die refereren aan de hoektorentjes die eens werden verwijderd om de standpijp te verhogen.
De kamers op de eerste drie verdiepingen ademen een klassiekere sfeer. Fraai zijn de oorspronkelijke gewelfde plafonds. Houten panelen elders uit het gebouw zijn gebruikt voor lambrizeringen. Overigens zijn overal in de gebouwen de materialen die vrijkwamen tijdens de verbouwing zoveel mogelijk hergebruikt.

Slapen in een platbodemreservoir
De meest karakteristieke hotelkamers liggen op de bovenste twee niveaus. Dit zijn de niveaus van het vroegere platbodemreservoir. De bodem van het reservoir is volledig in het zicht gelaten en vormt nu de vloer van de kamers op de vierde verdieping. De stalen buitenwand van het reservoir is verwijderd, waardoor de bakstenen buitenwand de huidige begrenzing van de kamers vormt (Voorheen kon tussen de stalen en bakstenen wand langs de buitenzijde van het bassin worden gelopen). Voor het creëren van de vijfde verdieping is een vloer toegevoegd. Voor de deuren zijn openingen uit de stalen binnenwand van het reservoir gezaagd. Nieuw toegevoegde vensters geven fraai zicht op de stad en omgeving. Hoogtepunt is een kamer die via een trappetje is verbonden met een glazen koepel bovenop de toren.

Een lust voor het oog
De grote tuin met kassen en limonaia is een lust voor het oog. Deze is het letterlijke en figuurlijke middelpunt van het complex. Zichtassen verbinden de tuin met het water. Voor de belijning is de symmetrie van de waterbassins die om de toren heen lagen gebruikt. Een tuinmuur is opgebouwd uit brokstukken die vrij kwamen tijdens de verbouwing. Naast het complex is een haven opnieuw uitgegraven. Hierdoor zijn hotel en restaurant aan drie zijden innig verbonden met het water. Grenzend aan de tuin bevindt zich een rij familiekamers, in stijl geïnspireerd op strandhuizen. Elders op het terrein bevindt zich een vrijstaand appartementje in een ‘giardino secreto’.

Prijsvraag
Van de watertoren is bekend wie de architect is. Van het pompgebouw weten we dat echter niet. Voor wie ons kan vertellen wie het pompgebouw heeft gebouwd, wacht een fraaie verrassing! Inzendingen naar: info@villa-augustus.nl.