Woonzorgconcept voor dementerenden

Kennis

Woonzorgconcept voor dementerenden

Door: Emy Vesseur | 20-12-2017

Viattence wil zorg bieden in een omgeving die aansluit bij de thuissituatie en het welbevinden van haar bewoners vergroot. Vanuit deze visie ontwierp Huibers & Jarring Architecten een vernieuwend woonconcept voor dementerenden en somatische cliënten in Epe. Hiervoor kroop de architect in de huid van de bewoners. Het resultaat: boven slapen en beneden wonen in een geschakeld herenhuis met jaren ‘50/’60-interieur.

 

In een lommerrijke buurt nabij het centrum van Epe opende thuis- en verpleegzorgverlener Viattence begin dit jaar De Nieuwe Antoniehof, een nieuw woonconcept voor mensen met dementie of Parkinson en andere somatische aandoeningen. Het ontwerp van de twee geschakelde herenhuizen is van Huibers & Jarring Architecten uit Veenendaal en sluit qua sfeer perfect aan bij de 19e-eeuwse villa’s in de omgeving. ‘Wij willen af van grote verpleeghuizen en de zorg terugbrengen naar de dorpskernen, dichtbij de geboortegrond van de bewoners en in een omgeving die doet denken aan thuis,’ zegt Peter van Dijk, projectmanager vastgoed van Viattence. Het voormalige terrein van de Groene Kruisvereniging was hiervoor de aangewezen plek. Een beeldkwaliteitplan was er niet. Wel eiste de gemeente dat het aanwezige groen in het ontwerp werd meegenomen.

Veel daglicht en goede akoestiek

Om vooraf een goed beeld te krijgen van de leefwereld van dementerenden, sprak architect Johan Huibers met zorgbegeleiders en Wilma Lanke van Brein Dementie en Omgeving, expert op het gebied van dementie en omgevingszorg. Huibers: ‘Bij dementie neemt het emotionele brein het denkende brein steeds meer over. Dit betekent dat mensen met dementie direct op hun omgeving gaan reageren. Om hun welbevinden te vergroten, moet de omgeving zo begrijpelijk en prettig mogelijk zijn. Veel daglicht, een goede akoestiek, oriëntatie en herkenbaarheid zijn daarbij heel belangrijk.’ Huibers vertaalde zijn opgedane kennis in veel leefruimte beneden en slaapkamers op de twee bovenverdiepingen, precies zoals de meeste bewoners het thuis gewend zijn. Op de begane grond heeft elk huis een eigen voordeur, hal met trappenhuis, centrale verkeersruimte met toiletten en bijkeuken, een woonkamer en suite met zit- en eetgedeelte plus open keuken en een kleinere woonkamer om te rusten.

Ontbreken van gangenstructuur

Teamleider Petralien van Oene van De Nieuwe Antoniehof ervaart de indeling als positief: ‘Door het ontbreken van een gangenstructuur en de associatie met thuis, blijven de bewoners ’s avonds langer in de huiskamer. Ze geven zelf aan wanneer het bedtijd is en dan brengen wij ze met de lift naar boven.’ De 29 bewoners van De Nieuwe Antoniehof hebben toegang tot beide huizen. De looproute is zo bedacht, dat ze niet verdwalen. ‘Ze komen altijd bij hetzelfde punt uit,’ vertelt Oene. ‘Bovendien is het domoticasysteem uitgerust met camera’s, waarmee we op afstand toezicht houden.’

Retro-inrichting

‘De ervaring leert dat mensen met dementie rustiger zijn in een ouderwetse inrichting met attributen uit hun jeugd. Daarom hebben we in het interieur een jaren ’50- en ’60-sfeer opgeroepen,’ zegt Huibers. Meubels, keukenblok, verlichting en woonaccessoires zijn geheel in retrostijl en hebben rustige, prikkelarme kleuren. De zwarte lichtschakelaars zijn replica’s van het bakelieten origineel en boven de toiletpot met zwarte wc-bril hangt een dummyreservoir met trekkoord op stortbakhoogte. ‘De zwarte details hebben tevens een signaalfunctie en helpen bewoners om dingen beter te herkennen tegen een witte achtergrond,’ legt Huibers uit. ‘Hetzelfde geldt voor het zwart-witte patroon in de halvloer en de keukengootsteen.’ Om te voldoen aan de eis van de gemeente is verbinding gemaakt met buiten. Hoge ramen rondom geven uitzicht op de bosrijke omgeving. Via de serre aan de achterkant en openslaande deuren aan de voorkant kunnen de bewoners direct de tuin in lopen. Een fraai tuinhek met smeedijzeren uitstraling zorgt ervoor dat ze het terrein niet verlaten. Oene en haar collega’s zijn enthousiast: ‘Omdat de bewoners makkelijk naar buiten kunnen, bewegen ze meer en krijgen ze meer kleur. De middagrust op de slaapkamer slaan ze over, waardoor ze ’s nachts beter slapen.’ Het dag- en nachtritme van de bewoners wordt extra bevorderd door dynamische verlichting: gedurende de dag neemt de lichtsterke af en verandert de lichtkleur van wit naar geel.

Geen kantoren

Niet alleen de bouw en inrichting van de binnen- en buitenruimten, maar ook de wijze waarop het zorgteam en mantelzorgers hun dagelijkse dingen doen, draagt bij aan het welbevinden van de bewoners in De Nieuwe Antoniehof. Zo hebben de zorgverleners geen eigen toilet en kantoorruimte. De administratieve taken worden gewoon tussen de bewoners verricht. Ook zijn facilitaire processen in de zorg geïntegreerd. Maaltijden bereiden, linnengoed en kleding wassen gebeurt in de woon- en bijkeuken. Als het weer het toelaat, wordt de was aan een ouderwetse waslijn in de tuin te drogen gehangen. ‘Omdat 95 procent van de zorg in de huiselijke sfeer plaatsvindt, is de afstand tussen zorgverleners, bewoners en mantelzorgers heel klein,’ aldus Oene. Huibers ontwerp voldoet in alle opzichten aan de nieuwe woonvisie van Viattence. Volgens Van Dijk staan er meer van dergelijke, kleinschalige woonconcepten op het programma.

Tekst: Emy Vesseur
Dit artikel is gepubliceerd in ArchitectuurNL nummer 6 van 2017

Gerelateerd

Tags: ,

    Schrijf een reactie

    Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.