De afgelopen jaren is er hard gewerkt aan de transformatie van het Antwerpse Schipperskwartier. Het gebied met prostitutie is compacter gemaakt en de omgeving van de Oudemansstraat wordt stapsgewijs omgevormd tot een stadse woonbuurt. Woonwerk architecten realiseerde een project waarin een voormalige nachtclub is getransformeerd naar betaalbare woningen. De achtergevel wordt gekenmerkt door een slanke staalconstructie die de binnentuin omkadert als een lichte en groene oase in het hart van de stad.
Hoewel de transformatie van het gebouw een positief effect heeft op de hele straat, blijft de omgeving uitdagend en nog steeds in transitie. Daarom is er veel aandacht besteed aan de overgang tussen privé en publiek domein op straatniveau. In plaats van conventionele gelijkvloerse appartementen introduceert het ontwerp zeven ‘maisonettewoningen’ met verhoogde en individuele voordeuren die uitzicht bieden op de straat en tegelijkertijd de privacy van de bewoners waarborgen. Aan de achterzijde zorgt een verhoogd terras voor een geleidelijke overgang tussen de woning en de collectieve binnentuin. De dubbelhoge entree aan de Oudemansstraat leidt naar de collectieve binnentuin.
Verder heeft de architect maximaal ingezet op een aantrekkelijke vormgeving van de collectieve ruimtes in het gebouw. De circulatieruimtes zijn net iets ruimer vormgegeven zodat hier ook ontmoeting tussen de bewoners plaats kan vinden. De passerelle fungeert als een informele ontmoetingsplek, waardoor de bewoners van de bovenliggende appartementen kunnen genieten van de gedeelde tuin en contact kunnen maken met hun buren. Alle gemeenschappelijke delen en de bovenliggende appartementen zijn volledig aangepast en toegankelijk voor mensen met beperkte mobiliteit, wat het inclusieve en sociaal duurzame karakter van het project versterkt.
Duurzaam en natuurinclusief
Door middel van selectieve sloop is de structuur voor het gebouw ontworpen op basis van de bestaande constructie met behoud van de wanden, de vloeren en de gevelopeningen. De begane grond is verhoogd met massief houten constructie, waarbij gebruik is gemaakt van biobased materialen met een CO₂-neutrale of zelfs CO₂-negatieve voetafdruk. De optopping van het gebouw is gebeurd in een lichte houten constructie (CLT).
De gevels zijn geïsoleerd en afgewerkt met gevelmetselwerk en FSC-gecertificeerd houten kozijnen. Het gebouw maakt gebruik van een collectief warmtepompsysteem, vloerverwarming op lage temperatuur, ventilatie met warmteterugwinning en zonnepanelen. Het resultaat is een bijna energieneutraal gebouw (BEN) met zeer lage energie-indexen (E-peilen) en een minimale CO₂-voetafdruk, zowel tijdens de bouw als in gebruik.
De daken zijn ontworpen als groendaken, net als de verhoogde stadstuin. Deze groendaken houden regenwater vast, dat wordt opgevangen in de regenwaterputten ten behoeve van het hergebruik. De groene binnentuin is collectief voor alle bewoners en creëert lucht in het blok. Het groen in de tuin is zorgvuldig gekozen om vogels, bijen en vlinders aan te trekken, en om nestgelegenheid en voedselbronnen te bieden. Op deze manier zorgen het gebouw en de architecturale ingrepen niet alleen voor een gezonde leefomgeving voor de bewoners, maar ook voor andere soorten, en versterken ze de stedelijke biodiversiteit.
Esthetiek
De locatie vraagt om een robuuste gevelaanpak: een gevelafwerking in metselwerk met een betonnen plint en lateien, gecombineerd met houten schrijnwerk en stoere detaillering. De gevelcompositie weerspiegelt de interne indeling van de woningen en appartementen en sluit aan bij de ritmiek van de omliggende bebouwing, wat zorgt voor een coherente inpassing in het straatbeeld. De nieuwe woonfunctie is duidelijk gearticuleerd via de inkomzones, die gekenmerkt zijn door een kleine trap en een uitgesproken houten inkomportaal. Dit versterkt de individuele identiteit en draagt bij aan de architectonische expressie. De trap die leidt tot de maisonnettes is een transitiezone tussen privé en publiek waar de bewoners in hun eigen plek aan de straat kunnen zitten. Aan de binnenkant van het blok wordt op een informele wijze aan het steegje gewoond.
Fotograaf: Aiste Rakauskaite
Schrijf je in voor de nieuwsbrief
Ontvang iedere week het laatste nieuws en informatie op het gebied van architectuur in uw mailbox.
