Station Amsterdam Bijlmer ArenA, Arcadis en Grimshaw & Partners Architects

Station Amsterdam Bijlmer ArenA, Arcadis en Grimshaw & Partners Architects

Door: Jacqueline Knudsen | 30-12-2007

Het nieuwe station Amsterdam Bijlmer ArenA heeft een maximale uitstraling op zijn omgeving door in materieel opzicht juist zo min mogelijk aanwezig te zijn. In feite is het hele station niets meer en niets minder dan een schitterend overkapte bres in een breed spoortalud. Een trefzekere stedenbouwkundige ingreep die, dertig jaar na dato, de werkhelft en de woonhelft van Amsterdam Zuidoost eindelijk met elkaar weet te verbinden.

Spoorverdubbeling

Aanleiding voor de totale nieuwbouw van station Amsterdam Bijlmer ArenA was de verdubbeling van het aantal sporen ter plaatse van het station van vier naar acht. Het oude station Bijlmer telde twee trein- en twee metrosporen. Door de spoorverdubbeling tussen Utrecht en Amsterdam en de aanleg van de Utrechtboog (de rechtstreekse verbinding van Utrecht met Schiphol) kwamen daar maar liefst vier treinsporen bij. Ook was het oude station uit 1976 absoluut niet berekend op het verwerken van de enorme aantallen voetbalsupporters en concertgangers, die regelmatig per trein de pal naast het station gelegen Amsterdam ArenA bezoeken.*

Arcadis en Grimshaw & Partners

Het nieuwe station Bijlmer ArenA is een gemeenschappelijk ontwerp van architecten Jan van Belkum (Arcadis Architecten) en Neven Sidor (Grimshaw & Partners). Opdrachtgever Prorail wilde een Nederlandse architect met veel ervaring op het gebied van stationsgebouwen. De gemeente Amsterdam, die meebetaalde aan het station vanwege het stedenbouwkundige belang van het project, gaf omwille van de beoogde uitstraling de voorkeur aan een internationaal opererende ster-architect. Daarom werd in 1997 de helft van de ontwerpopgave onderhands gegund aan Arcadis en de andere helft Europees aanbesteed. Hierbij viel de keus op Grimshaw & Partners. Korte tijd later kreeg dit bureau van de gemeente Amsterdam ook de ontwerpopdracht voor de centrale toegangsbrug van IJburg.

Geen stationshal

Het ontwerp van Van Belkum en Sidor bestaat in feite uit vier spoorviaducten met elk twee sporen (10 meter boven maaiveld) en een daarvan volledig losstaande overkapping (hoogste punt 29 meter). De viaducten zijn van beton, de overkapping is een volledig zelfdragende staalconstructie. Een stationshal in de gebruikelijke betekenis van het woord schittert door afwezigheid. Schuin onder de spoorviaducten door loopt een 70 meter brede voetgangerszone die de Arena Boulevard (westzijde) verbindt met winkelcentrum Amsterdamse Poort (oostzijde). Vanuit deze onderdoorgang overbruggen roltrappen en glazen liften het aanzienlijke hoogteverschil met de bovengelegen perrons en sporen. Een hoog glazen scherm met automatische schuifdeuren markeert de grens tussen het private grondgebied van Prorail en de openbare ruimte in de nieuwe onderdoorgang. Aan de private zijde van dit ’s nachts afgesloten scherm staan de onvermijdelijke batterijen OV-poortjes en liggen tussen de roltrappen een miniem NS-loket en diverse winkel- en horecaruimten. Achter de roltrappen is onder de nieuwe spoorviaducten aan de westzijde een groot overdekt busstation aangelegd en zijn aan de oostzijde een inpandige bewaakte fietsenstalling, dienstruimten en een grote, nog nader in te vullen commerciële ruimte opgetrokken.

Perronvleugels

Toen de aanbesteding van het volledig uitgetekende ontwerp in 2001 spaak liep – vermoedelijk waren er verboden prijsafspraken in het spel – werd besloten om de spoorviaducten en de stationsoverkapping apart aan te besteden op basis van het design & construct-principe. Voor de viaducten resulteerde dit, op voorstel van de (Belgische) aannemer, in een forse aanpassing van het oorspronkelijke ontwerp van Van Belkum en Sidor. De architecten gingen aanvankelijk uit van op locatie te bouwen liggers van ruim 320 meter lang, die vervolgens in delen op de kolommen zouden worden geschoven. De aannemer kwam echter op de proppen met een conventionele combinatie van in het werk gestorte kolommen en geprefabriceerde kokerliggers. Deze aanmerkelijk snellere en goedkopere bouwmethode werd in overleg met de architecten zodanig uitgewerkt, dat niemand zich voor het resultaat hoeft te schamen. Integendeel: de viaducten behielden hun oorspronkelijke profiel met ronde ‘buiken’ en naar de randen toe steeds dunner wordende perronvleugels, om de ruimte eronder zo open en licht mogelijk te maken. Wel veranderden de slanke dubbele kolommen met ogenschijnlijk losse oplegging uit het ontwerp van Van Belkum en Sidor in zware enkelvoudige paddenstoelkolommen.

Windluwe overkapping

Terwijl de robuuste betonnen viaducten zo ingetogen mogelijk zijn vormgegeven, hebben Van Belkum en Sidor de ranke stalen perronoverkappingen juist een uiterst expressieve verschijningsvorm gegeven. Kolossale spanten strekken zich met een elegante, asymmetrische boog uit over vrijwel de hele lengte van de perrons. De eigenlijke perronoverkappingen hangen als V-vormige vleugels van glas, hout en staal aan weerszijden van deze ‘ruggengraten’. In het midden krullen deze vleugels een stukje omhoog om ruimte te bieden aan een licht- en luchtspleet. Die doorbreekt visueel de enorme lengte van de vleugels en markeert waar zich in het station de stijgpunten bevinden.
Ook evenwijdig aan de sporen zijn er tussen de randen van de perronoverkappingen lichtopeningen vrijgelaten. Deze met ‘hanenkammen’ van stalen roosters afgebiesde dakspleten dienen echter vooral om windhinder op de perrons te voorkomen. De stalen roosters functioneren hierbij niet zozeer als windscherm maar als druiprek tegen schuin invallende regen. Aan de onderzijde zijn de overkappingen afgewerkt met geluiddempend materiaal en ongeschilderd hout (brandwerend geïmpregneerd Oregon Pine) om de hightech staalconstructies een warme, gedistingeerde uitstraling te geven. Constructief staan de stalen overkappingen volledig los van de betonnen viaducten om te vermijden dat de windkrachten op de bovenbouw en de krachten van optrekkende en remmende treinen op de onderbouw elkaar onder bepaalde omstandigheden zouden versterken.

Ironie

Het nieuwe intercitystation Amsterdam Bijlmer ArenA heeft onmiskenbaar allure. De combinatie van grote omvang, hoogwaardige materialen en zorgvuldige vormgeving en detaillering laat er geen misverstand over bestaan dat hier sprake is van een prestigieus vervoersknooppunt. Bovendien doorbreekt de nieuwe monumentale doorgang onder sporen eindelijk de enorme fysieke en psychologische barrière van het verhoogde spoortalud tussen het kansarme woongebied Bijlmer en het kansrijke werk- en uitgaansgebied Amsterdam Zuidoost. Daarmee kan station Bijlmer ArenA als de kroon op de inmiddels bijna voltooide herstructurering van de Bijlmermeer worden beschouwd. Enigszins ironisch is wel dat de nieuwe, door stedenbouwkundig supervisor Pi de Bruijn bedachte wandelboulevard nu aan de oostkant grotendeels wordt geblokkeerd door kantoorgebouw Nieuw Amsterdam, dat begin jaren tachtig door De Bruijn zelf is ontworpen. Momenteel wordt echter gewerkt aan plannen om de huidige onderdoorgang in dit gebouw drastisch te vergroten tot een aan de nieuwe stedenbouwkundige situatie aangepast formaat.

* Volgens de oorspronkelijke plannen van de gemeente en de NS had dit voetbalstadion eigenlijk naast het iets noordelijker gelegen station Duivendrecht moeten komen, maar daar sprak de gemeente Ouder-Amstel indertijd, als grondeigenaar, zijn veto over uit.

Projectarchitecten Jan van Belkum (Arcadis) en Neven Sidor (Nicholas Grimshaw)
Projectteam Jan Schouten, Hans ten Voorde, Erik van Oenen, Johan de Jong,
Onur Buldaç, Ruud Schoonhoven, Ruud Hensbroek, Dirk Stapper, Teun Schaap
Stedenbouwkundig supervisor Pi de Bruijn
Opdrachtgever ProRail
Hoofdaannemer Besix, Barendrecht
Aannemer staal (overkappingen) Buyck Engineering, Eeklo
Ontwerp openbare ruimte Karres en Brands Landschapsarchitecten, Hilversum
Adviseur constructie Arcadis, Amersfoort
Adviseur installaties Arcadis, Den Haag, Amersfoort
Adviseur bouwfysica Arcadis, Maastricht
Adviseur akoestiek Bureau Peutz
Adviseur bouwmanagement en bouwkosten Arcadis, Amersfoort
Start bouw 2001
Oplevering Oktober 2007
Totaal oppervlak grondbeslag 33.000 m2
Dakoppervlakte 18.500 m2 waarvan glasdak 6.300 m2
Oppervlakte stationshal 2.590 m2
Oppervlakte winkels 1.340 m2
Totale investeringskosten € 136.000.000
Leveranciers
Perronafwerking Bolidt, Hendrik-Ido-Ambacht
Gevel tegelwerk La Fabbrica S.p.A. , Italië
Vloertegelwerk StoneWest, België

Foto’s Ger van der Vlugt
Tekst Egbert Koster

ArchitectuurNL 10 2007

Gerelateerd

Tags: , , , ,
  1. BABA

    Dear Madam/Sir,

    This is Mr.Baba, Business Development Manager, CaddHawk IT Pvt Ltd. (www.caddhawk.com) from India.To give you a brief back ground, CaddHawk IT (www.caddhawk.com) is an ISO 9001:2008 certified established GIS, CAD, Data conversion & 3D Rendering service provider from India providing services to customers around the globe since 14 years. Please visit our website for more details about our company.

    With this email, I am pursuing an opportunity for partnership for a long-term relationship, for a high quality and cost-effective CAD and GIS services to your organization.

    Some of our GIS/ CAD Conversion & Drafting Services: –
    Hand sketch to CAD conversion / AutoCAD Drafting
    Paper to CAD / PDF to CAD / Raster  to vector  conversion
    CAD Facility management / HVAC Plan / Fire Plans
    Survey drafting / Architectural Drafting

    Topographic Survey drafting / Topographic Mapping
    GIS Data conversion / Cadastral Mapping
    Utility Mapping / Zoning Mapping / Parcel Mapping

    3D visualization Services (Exterior / Interior / 3d Floor Plan)
    3d Walkthrough Animation / Fly over Animation / 3D Panorama View.
    Solid Works Model Design (Part Model / Tool Design / Jig Fixture)

    Followings are the reasons why you should choose CaddHawk as your outsourcing partner:-

    – CaddHawk employs a team of Dedicated, Experienced and Expert Engineering professionals
    – Flexible Production Schedule
    – 24 hours turn-around Delivery Processes
    – Delivery of Projects within Deadline & Affordable Pricing
    – International Standard Outputs & Assurance of Information Security
    – Assurance of High Quality & Cost-effective Services
    – Open to signing up agreements on non-disclosure and confidentiality (NDA)

    I am personally keen to establish this cooperation because, I am confident, given a chance, you will find the best advantage of working with us on your projects. I look forward to a positive feedback and remain
    extremely enthusiastic to establish a mutually beneficial cooperation between our companies.

    I look forward to your email with great interest.
    Best Regards…….

    Sudhansu Sekhar Parhi (Baba)
    Founder & Business Head 
    *CaddHawk IT Private Limited.
    *Hand To Cad – USA
    Jayadurganagar, Bomikhal , Bhubaneswar-751006,
    Orissa -INDIA. Mob: +919437919437, +919439851095
    Email: Sudhansu.parhi@caddhawk.com, Info@caddhawk.com 
    Web: www.caddhawk.com Skype ID: caddhawk-admin
    http://www.caddcare.com – www.handtocad.com
    Disclaimer 
    ‘This email and any files transmitted with it are confidential and intended solely for the use of the individual or entity to whom they are addressed. If you have received this email in error please notify the sender. Please note that any views or opinions presented in this email are solely those of the author and do not necessarily represent those of the CaddHawk IT. PVT. LTD. Finally, the recipient should check this email and any attachments for the presence of viruses. The CaddHawk IT. PVT. LTD accepts no liability for any damage caused by any virus transmitted by this email. Awarded (Nominated) for Best Engineering Consultant in  Listed Firms.   Firms. CLEAN CaddHawk  – GREEN CaddHawk – SAVE WATER SAVE TREE . Authorised user of ZW Cad & Auto-Desk (Auto Cad & 3-DS Max).

    Reageer

Schrijf een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.