Talking to Aldo

Talking to Aldo

Project
Door: Emy Vesseur | 15-03-2013

Aanvankelijk weinig gecharmeerd van zijn werk, raakte Moriko Kira tijdens het ontwerpproces steeds meer door Aldo van Eyck geïnspireerd. ‘Het was alsof we met elkaar in contact stonden. Hij vertelde me via zijn ontwerp wat de bedoeling van zijn Tripolis-gebouw was.’

Het Tripolis-gebouw (1991) ligt tussen de ringweg van Amsterdam en het burgerweeshuis, een ander ontwerp van Aldo van Eyck uit 1960. Tripolis bestaat uit drie gebouwen rond een binnenplein. In het middelste gebouw van vijf lagen huist sinds kort het Europese hoofdkantoor van het Japanse elektronicaconcern Nikon. Daarvoor was het bedrijf gevestigd op een anonieme locatie bij Schiphol.

‘Nikon wilde graag meer zichtbaarheid en zocht een goed bereikbaar kantoor bij de Amsterdamse Zuidas,’ zegt architect Moriko Kira. Toen er ruimte vrij kwam in het Tripolis-gebouw, vroeg het management haar mee te gaan kijken. Kira: ‘Ik vond het een vreemd gebouw. Niet mooi, wel typisch Van Eyck.’ Maar binnen raakte ze snel onder de indruk. ‘Heel anders dan die efficiënte schoenendozen met hun chique entrees die je aan de Zuidas ziet. Er is over nagedacht en alles is door Van Eyck tot in detail ontworpen, wat helemaal aansluit bij het imago van Nikon.’

Tijdwinst

Als architect voor de Rijksgebouwendienst had Moriko Kira eerder ervaring opgedaan met het verbouwen van monumentale gebouwen, waaronder het Catshuis in Den Haag. Voor het eerst mocht ze nu het ontwerp van een hedendaagse architect aanpakken. ‘Natuurlijk kende ik het werk van Aldo van Eyck, maar hij stond niet in mijn rijtje lievelingsarchitecten. Pas toen ik mij ging verdiepen in het Tripolis-ontwerp, begon ik zijn architectuuropvatting te begrijpen en steeds meer te waarderen.’

Veel voorbereidingstijd kreeg ze echter niet. Ontwerp, verbouwing en verhuizing moesten binnen zes maanden gebeuren. ‘We hebben daarom bewust zonder hoofdaannemer gewerkt. Dankzij het directe contact met de onderaannemers verliep het bouwproces veel sneller en is er veel tijd gewonnen.’

Eigen trap

Het eigenzinnige kantoorgebouw bestaat uit drie min of meer octogonale ruimten, verbonden door een geometrische centrale ruimte. In deze ‘stam’ bevinden zich liften, vluchttrappen en toiletten. Daarnaast heeft iedere octogoon in het midden nog een eigen trappenhuis. ‘Die eigen trap lijkt overbodig, maar volgens van Eyck bevordert deze de organische communicatie, vergelijkbaar met de communicatie in een dorp,’ legt Kira uit.

De vorige huurder had alle octogonen verdeeld in kleine hokjes. Pas toen de tussenwanden waren gesloopt, gaf het gebouw zijn geheim prijs. Er ontstond een grote, open ruimte met in elke hoek een eigen identiteit. Door de hoge glazen gevel kon daglicht overal binnenstromen en opeens werden de omgeving en wisselingen in het weer zichtbaar. ‘Van Eycks bedoelingen werden steeds duidelijker,’ zegt Kira. ‘Ik kon hem bijna horen zeggen dat mensen hier gaan communiceren, samenwerken en uitwisselen, dat iedereen ondanks de openheid, zijn eigen plek in de ruimte heeft en zich onderdeel van de samenleving blijft voelen.’

Dit was ook precies wat Nikon met haar nieuwe kantoor voor ogen had. Kira besloot de logica van Aldo van Eyck te volgen en de ruimte zo transparant en licht mogelijk vorm te geven. Daarnaast wilde ze de dynamische, internationale sfeer van het Europese hoofdkantoor in haar ontwerp laten terugkomen.

Licht en kleur

Nikon betrok de begane grond en de derde, vierde en vijfde verdieping van het gebouw, waar de kantoren zijn. Naast de al aanwezige vluchttrap, lift en toiletten kreeg de stam op elke verdieping een open koffiecorner met zitje, een kopieerruimte en een afgesloten vergaderen privéruimte. Als wanden werden verticale panelen van MDF en glas in verschillende breedtes gebruikt. ‘Van Eycks architectuur bestaat uit een kolomstructuur die wordt opgevuld door verticale elementen. Daardoor voel je je lichter in de ruimte dan in gebouwen van beton of baksteen. Verticale panelen in verschillende breedtes versterken de lichtheid en dynamiek,’ licht Kira toe.

Verder wilde ze echte, goed gedetailleerde materialen van hoge kwaliteit gebruiken, net als de producten van Nikon. Geen kunststof of massaproducten, maar op maat gezaagd MDF en glas in gelaste, stalen kozijnen. De wandpanelen zijn in twee tinten lichtgrijs en geel gespoten en voor iedere vleugel is daar een lichte accentkleur in groen, paars of blauw aan toegevoegd. ‘Dit kleurenschema geeft uitdrukking aan licht en ruimte én aan de affiniteit die Nikon als lenzen- en cameraproducent met licht en kleur heeft.’

Kantoren

Om alles zo vlak en luchtig mogelijk te houden, kregen de kantoren een systeemplafond zonder naden. ‘De stukadoor had er een hele klus aan, want niets in het gebouw is haaks of symmetrisch,’ zegt Kira. ‘De diepte van de plattegrond bleek per verdieping tien centimeter groter dan die van de verdieping eronder. Mensen zijn niet symmetrisch, dus gebouwen ook niet, vond Van Eyck. Er moest van hem flow in de ruimte blijven.’ Op de vloer kwam een tapijt van fijne rib in een neutrale, grijsbruine tint die past bij het hightech karakter van het bedrijf.

Samen met het management bekeek Kira welke afdelingen waar moesten komen. Het kantoormeubilair is basic gehouden in zwart en grijs met witte details. ‘Iedere werknemer moet zich in het interieur thuis kunnen voelen, ongeacht zijn nationaliteit, leeftijd en discipline,’ verklaart Kira haar keuze. Een modulair kastensysteem dat ook als roomdivider dient, is in alle kantoren terug te vinden. ‘Gestapelde, losse elementen zien er minder massief uit dan een grote, vaste kast. Bovendien zijn de elementen makkelijk verplaatsbaar.’

Om het vrij zakelijke interieur toch intimiteit te geven, werd de kille tl-verlichting vervangen door ingebouwde led-verlichting met sensoren. De bovenste verdieping bestaat uit een stam met één octogonaal eiland en biedt onderdak aan de directie en de HR-afdeling. Hier onderscheidt de inrichting zich op een subtiele manier door de accentkleuren geel en oranje, dubbele deuren en ingetogen designmeubilair van Vitra.

Begane grond

In de stam op de begane grond is de entree met een kleine ontvangstbalie. Tussen de drie octogonale eilanden is de basisstructuur hier uitgebreid met verbindende ruimten, die onderdak geven aan een ontvangstruimte met vergaderzalen, conferentieruimte, bedrijfsrestaurant en de partsafdeling. Het originele, geluiddempende gaatjesplafond in de conferentiezaal is behouden. In de partsafdeling werd het plafond opengebroken om ruimte te maken voor extra hoge onderdelenkasten. De industriële sfeer die zo ontstond, wordt versterkt door grote hanglampen van glas en metaal.

De hoeken van het restaurant gaf Kira met verschillende meubels ieder een eigen sfeer of functie. Het personeel kan aanschuiven aan een lange oversized, gele tafel, meegekomen uit het oude kantoor, zitten aan een van de bistroachtige tafeltjes met gekleurde stoelen, zich terugtrekken in een intiem nisje of lekker relaxen in huiskamersfeer op de bank voor de flatscreen-tv. Vanuit het restaurant is er toegang tot de nieuw aangelegde, Japanse binnentuin. De architectuur en ruimtelijkheid respecterend, ligt de groenstructuur los van de gevel in een bed van Japanse split. De betonnen zitranden rondom de boomeilanden zijn een knipoog naar Van Eycks bekende zandbakontwerp uit de jaren vijftig.

Projectgegevens

Ontwerp interieurMoriko Kira Architect
ProjectarchitectAnne Boonstra
Ontwerp binnentuinen en terrasMarnix Tavenier, MXT landschappen
OpdrachtgeverNikon Europe
InterieurbouwSchalkwijk interieurbouw, Haarlem
Wanden en kozijnenSystemflex, Dongen
PlafondVerwol, Opmeer
VerlichtingParallel Groep, Utrecht
Bruto vloeroppervlakte5200 m2
OpleveringSeptember 2012

Fotografie: Christian Richters en Hotze Eisma

Dit artikel is verschenen in ArchitectuurNL 2-2013.

Gerelateerd

Tags: , , , , , , ,