ArchitectuurNL 01 2016 – pag. 32

ArchitectuurNL 01 2016 – pag. 32

Door: | 29-04-2021

suggestie wekt dat er het nodige aan het gebouw is versleuteld. Een eigenzinnige gevel, waarmee
Muzio wilde laten zien dat dit geen Palazzo was, maar een woongebouw met luxe koopwoningen
en moderne voorzieningen als een parkeerkelder, centrale verwarming en personenliften.
Of neem de Zweedse architect Sigurd Lewerentz. De gelijkenis tussen zijn beroemde ontwerp voor
de Sint Peterskerk in Klippan (1966) en de gevel van Grenswerk is treffend. Ook dit gebouw deed
meteen doorleefd aan, met zijn gevels van robuuste bakstenen die bij elkaar gehouden worden
door dikke, onregelmatige lagen mortel. De glazen vensters, vormgegeven als minimalistische
glazen vlakken, benadrukten juist de moderniteit.
Een derde voorbeeld is het Castelvecchio Museum in Verona, dat begin jaren ’70 verbouwd werd
door Carlo Scarpa. Het oorspronkelijke kasteel, latere uitbreidingen (pastiches) en nieuwbouw
zijn door Scarpa op sublieme wijze bijeengebracht door oude delen bloot te leggen en nieuwe
elementen toe te voegen. Daarbij koos hij bewust voor gepatineerde materialen zoals corten
staal, ruw beton en natuursteen, die een vanzelfsprekende aanvulling vormen op het afgebikte
metselwerk en het antieke stucwerk. Scarpa’s ontwerp was een inspiratiebron voor het project van
Bolles + Wilson in Haarlem.

Schaal creëren
Instant patina is volgens architect Koen van Velsen meer dan een look; dat zou het in zijn optiek in
elk geval moeten zijn. ‘Het is een middel om schaal in een gebouw te brengen.’ Dat is althans hoe
hij het heeft ingezet in zijn ontwerp voor station Breda, waarvan de eerste fase eind 2015 geopend
is en dat dit jaar voltooid wordt. Het is het grootste gebouw dat sinds jaren in Zuid Nederland is
gerealiseerd, met woningen, winkels, kantoren en een parkeergarage op het dak. ‘Mijn ambitie was
om dat enorme complex een vanzelfsprekend onderdeel van de stad te maken. Allereerst door
toevoeging van stedelijk programma, waarmee we woonstraten en groene pleinen rond het station
heb gemaakt. Maar ook door de positionering van dat programma; de kantoren liggen boven,
terwijl entrees en horeca leven op straat brengen. Het materiaal heeft Van Velsen ‘geleend’ van de
stad; het gehele complex is opgetrokken in baksteen.

Maar dan nog: het bleef gigantisch. Een reis naar de Italiaanse stad Lucca bracht hem bij een de
oplossing. ‘Ik stond daar voor een prachtige gevel, en ineens zag ik wat ik zo mooi vond. Een
dichtgemetseld raam, kogelgaten, afgebladderd stucwerk – die gebouwen, de hele stad ruikt
naar geschiedenis. En ik realiseerde me: de geschiedenis is in Breda al begonnen! Ik dacht aan
alle wijzigingen die we sinds we in 2005 aan het project begonnen hebben doorgevoerd. Aan
de woningen die zijn aangepast voor een andere doelgroep, hoe het hele plan vervolgens in een
nieuw stramien is gezet, waarna de plattegrond van de kantoren – die toch voor een lagere prijs
verhuurd moesten worden – omgegooid werden, en er weer een nieuwe OV-maatregel kwam,
zodat de perrons toch anders werden. Elke drie maanden was er wel wat.’

Frustratie wordt verrijking
Van Velsen besloot om alle aanpassingen in de gevel te tonen en op die manier het gebouw
klein te krijgen. De verschillende ontwerpfases kregen elke een eigen code en bijbehorende
kleur baksteen; in totaal zijn acht verschillende stenen gebruikt. Het eindresultaat is een gebouw
vol ‘dichtgemetselde’ ramen en deuren en ‘aangeheelde’ muren, al kun je in het patroon van
vierkanten en rechthoeken ook een abstract kunstwerk zien. Of het mooi werd, was voor Van
Velsen niet het uitgangspunt. ‘Ik wilde geen bedacht verhaal; we hebben daadwerkelijk de oude
tekeningen over elkaar gelegd.’ Feit is dat de vlakken de gevel breken en een behapbare maat aan
het stationscomplex geven.
Tegelijk biedt het patina troost. Van Velzen: ‘Ik voelde minder frustratie over de bij zo’n langdurig
proces toch onvermijdelijke aanpassingen dan bij andere projecten. De wijzigingen hebben het
project verrijkt. Wat dat betreft zou ik dit architectonische middel graag nog eens in alle dimensies
toepassen.’

12

32ArchitectuurNL Tekst Kirsten Hannema

10

11

28-29-30-31-32-33_instantpatina.indd 32 01-02-16 14:28

Gerelateerd