ArchitectuurNL 01 2016 – pag. 65

ArchitectuurNL 01 2016 – pag. 65

Door: | 29-04-2021

Bouwen op papier
Begin 2012 ontdekt Jeroen Goudeau, docent architectuurgeschiedenis aan de Radboud

Universiteit, een bijzondere collectie architectuurboeken uit de 16e tot en met de 20e

eeuw. Hij selecteerde hij de meest opmerkelijke boeken voor de expositie Bouwen

op papier in Museum Het Valkhof in Nijmegen, over het denken en schrijven over

architectuur en openbare ruimte vanaf Vitruvius tot Koolhaas.

Vanaf de vroegste tijden is er nagedacht en
geschreven over het ontwerpen van huizen en
steden. Met de komst van het gedrukte boek
in de 15e eeuw werden architectuurtraktaten
geliefde objecten om te bestuderen en te
verzamelen. Sindsdien zijn hebben boeken
en bouwen elkaar steeds beïnvloed. Boeken
werden geschreven ten behoeve van de
praktijk, maar gebouwde voorbeelden zetten
ook aan tot publiceren. Zo ontstond een
wisselwerking tussen bouwen op papier en
bouwen in werkelijkheid.

Van Vitruvius tot Koolhaas
De op de tentoonstelling getoonde rijk
geïllustreerde exemplaren zijn uitzonderlijk
qua inhoud en vormgeving. Bijzonder zijn
bijvoorbeeld verschillende drukken van De
Architectura, het invloedrijke handboek
van Vitruvius. Van het oorspronkelijke boek
zijn geen afbeeldingen overgeleverd, dus
die werden voor elke heruitgave opnieuw
vervaardigd.
Ook zijn er boeken met bijzondere illustraties
van geometrische tuinen, koepels en zuilen,
molens, bruggen en het boek met de
reusachtige vogelvluchtprent van het keizerlijke
Rome, gemaakt door Pirro Ligorio in de 16de
eeuw. Legendarische bijbelse gebouwen zijn

eeuwenlang onderwerp van studie geweest, de
tekeningen die ervan gepubliceerd zijn laten
ook veel zien over de tijd waarin ze gemaakt
zijn.
Daarnaast zijn er ook meer recente bijzondere
uitgaven in de expositie opgenomen,
waaronder Kunst en samenleving van Walter
Crane (1894), De Indische reis van H.P Berlage
(1931), Hoogbouw van Jan Duiker (1930), Le
poème électronique van Le Corbusier (1958),
Learning from Las Vegas (1977), Delirious New
York van Rem Koolhaas (1994) en The child, the
city and the artist van Aldo van Eyck (2008).

Denken in steen, bouwen op papier
Naast de expositie verschijnt er een publicatie
van Jeroen Goudeau over meer dan 100
opmerkelijke architectuurtraktaten uit de
Universiteitsbibliotheek Nijmegen: Denken in
steen, bouwen op papier.
De rijke collectie van de Universiteitsbibliotheek
Nijmegen biedt een goed overzicht over het
gehele spectrum van architectuurboeken:
van esthetische theorieën tot technische
instructies, van paleizen tot plantenkassen
en van stedenbouw tot wandafwerkingen. In
achttien thematische hoofdstukken komen
representatieve voorbeelden uit de zestiende
tot en met de twintigste eeuw aan bod.

65 ArchitectuurNLTekst en fotografie Jacqueline Knudsen

EXPOSITIE + BOEK

1. De expositie is te zien t/m 29 mei 2016 in
Museum Het Valkhof in Nijmegen. 2. Hendrik
Petrus Berlage, Mijn Indische reis, 1931. 3. Jan
Duiker, Hoogbouw, 1930.

65_bouwenoppapier.indd 65 01-02-16 15:00

Gerelateerd