ArchitectuurNL 01 2017 – pag. 23

ArchitectuurNL 01 2017 – pag. 23

Door: | 29-04-2021

De filosoof en architect Rudolf Steiner (1861-1925), grondlegger van de antroposofie, ontwierp
in 1924 het tweede Goetheanum, dat het in as gelegde eerste houten Goetheanum verving.
Het is gebouwd bij het Zwitserse dorp Dornach, 10 kilometer ten zuiden van Basel. Het nieuwe
gebouw werd geheel in beton uitgevoerd. De plastische vormgeving drukt het spirituele mens- en
wereldbeeld van Rudolf Steiner uit.
Steiner noemde het gebouw naar de schrijver Johann Wolfgang von Goethe, die een belangrijke
inspiratiebron voor hem was. Alle ruimten, vormen, kleuren en details hangen in zijn ontwerp met
elkaar samen.

Renovatie
Na bijna 90 jaar intensief gebruik, was het gebouw aan een grondige renovatie toe. Het dak en de
gevels zijn als eerste aangepakt. Er zijn nieuwe leien als dakbedekking toegepast en de betonnen
gevels zijn gerepareerd en schoongemaakt.
Voor verbetering van het bestaande interieur maakte het Baubüro van het Goetheanum een eerste
concept. In augustus 2014 werden Yaike Dunselman en twee andere architecten uitgenodigd om dit
plan te beoordelen en becommentariëren. De andere twee architecten kwamen met geheel nieuwe

voorstellen. Dunselman echter beantwoordde de
vraag, borduurde voort op het concept van het
Baubüro en bracht het naar een hoger niveau.
Dankzij deze benadering kreeg hij in november
2014 opdracht om de plannen uit te werken.

Interieur stroomlijnen
Na de dood van Rudolf Steiner in 1925 werd het
interieur van het Goetheanum in fasen voltooid
naar ontwerp van verschillende architecten.
Hierdoor ontstond een grote diversiteit
in vormgeving en ontbrak een helder en
samenhangend concept. Dunselman: ‘Het leek
soms zelfs of er gebouwtjes in het gebouw
geplaatst waren, zo dominant was die
vormgeving. Bij mijn eerdere bezoeken aan
het Goetheanum zag ik vaak bezoekers
vertwijfeld rondkijken, het was niet duidelijk
waar de entree en de kaartverkoop was.’ Het
Goetheanum ontvangt jaarlijks duizenden
mensen van verschillende nationaliteiten, die er
een conferentie, een voorstelling of een cursus
bezoeken.
De uitdaging voor Dunselman was om het
gebouw weer uitnodigend, helder en eigentijds
te maken en tegelijkertijd recht te doen aan het
bijzondere karakter ervan. ‘Ik moest telkens
een evenwicht vinden tussen het interieur
dat ik aantrof en mijn nieuwe toevoegingen,
bijvoorbeeld verlichtingsarmaturen uit de jaren
’70 combineren met moderne lichtlijnen, en de
nieuwe openingen met de oude eikenhouten
deuren. Wat herbruikbaar was, moest ik ook
hergebruiken gezien het beperkte budget’.

Zichtlijnen en daglicht
De belangrijkste ingreep was de verplaatsing van de hoofdentree van de zuidzijde naar de
westzijde, waar hij oorspronkelijk bedoeld was. De voetpaden naar het gebouw zijn verlegd zodat
de bezoekers op een vanzelfsprekende wijze naar de westentree geleid worden. Ter weerszijden
van de drie bestaande toegangsdeuren in de westgevel zijn twee verticale ramen aangebracht, om
meer licht in het entreegebied te brengen.

1. De nieuwe balie voor de ansichtkaartverkoop
loopt door in de balie van de boekhandel, die met
vouwdeuren kan worden afgesloten. Boven de
balies zijn nieuwe akoestische plafonds met een
lichtlijn afgezet. 2. Het Goetheanum in Dornach
vanuit het zuidwesten. 3. Landschappelijk
herinrichtingsplan voor het gebied rond
Goetheanum, ontwerp Hyco Verhaagen. 4.
De entree is van de zuidgevel verplaatst naar
de oorspronkelijke plek in de westgevel. Ter
weerszijden van de drie deuren heeft Yaike
Dunselman nieuwe vensters ontworpen, die meer
daglicht in het entreegebied brengen.

2

3

4

23 ArchitectuurNL

OVER DE GRENS

22-23-24-25_goetheanum.indd 23 23-01-17 09:26

Gerelateerd