ArchitectuurNL 01 2017 – pag. 52

ArchitectuurNL 01 2017 – pag. 52

Door: | 29-04-2021

Voor Ricky Rijkenberg is architectuur meer dan alleen een gebouw of
een landschap. Het is een manier om verhalen te vertellen over een
plek. ‘Architectuur staat nooit op zichzelf. Het gaat een relatie aan met
zijn omgeving.’ Het materialiseren van een ontwerp is dan ook geen doel
op zich. ‘Architectuur is slechts een middel. Een manier om mensen bij
elkaar te brengen of om gedrag te beïnvloeden.’ Ter illustratie noemt
Rijkenberg het ontwerp dat ze maakte bij Bureau B+B voor een plein op
een parkeergarage in de binnenstad van Nieuwegein. Om bomen op het
dak te kunnen plaatsen hadden we een glooiend maaiveld bedacht. Het
was mijn stiekeme hoop dat deze hellingen gebruikt zouden worden door
skaters, zodat een doodse plek levendig wordt. Dat gebeurde ook maar
vervolgens begonnen buurtbewoners te klagen. Toen hebben de skaters
zelf regels opgesteld over lawaai na tienen ’s avonds en het opruimen
van rotzooi.’ Natuurlijk laat zo’n directe vorm van zelfbestuur zich niet
ontwerpen, weet ook Rijkenberg. ‘Maar wat je wel kunt is voorwaarden
scheppen die zulk gedrag uitlokken. Dat is veel beter dan weer zo’n
architectonische icoon die mensen alleen maar kunnen bewonderen.’

Een plek aftasten
Rijkenberg is kritisch over de steeds vluchtigere architectonische praktijk
van opdrachten vergaren, compromissen sluiten met opdrachtgevers en
de haast waarmee ontwerpen worden gemaakt én gerealiseerd. ‘Soms
zelfs zonder de bouwlocatie te hebben bezocht.’ Maar juist door een
plek af te tasten en met mensen te praten, kun je diepere lagen in een
ontwerp aanbrengen. Dat maakt de architectuur van Peter Zumthor zo
goed. Omdat hij alle details van een plek kent en zijn ontwerp daarop
baseert.’ Met Bureau B+B, waar ze tien jaar werkte, probeerde ze het
verschil te maken. ‘Voor een project in de openbare ruimte in Wenen
hebben we lokaal graniet gebruikt. Dat was weliswaar minder verfijnd

maar wordt daar al honderden jaren gebruikt. Bovendien dragen we zo
bij aan de werkgelegenheid voor mensen die de ruimte gebruiken.’

Nazi-bunkers
De reden om na bijna tien jaar bij het Bureau B+B in 2015 zelfstandig
verder te gaan was om nog diepgravender onderzoek te kunnen doen.
De onderzoekende en conceptuele benadering van architectuur in
Nederland was ook de reden waarom ze na haar studie Bouwkunde in
Oostenrijk de Academie van Bouwkunst in Amsterdam volgde. ‘Daar ging
een nieuwe wereld voor me open. Een wereld van kunst en vormstudies,
van open discussies en het kritisch bevragen van elkaars ideeën, ook
van docenten.’ Deze kritische ontwerpmethode heeft ze nog steeds. Wel
verschuift haar aandacht steeds meer naar landschap. ‘Vooral ook omdat
een landschap al min of meer is gevormd maar wel potentie heeft voor
nieuw gebruik. Het heeft een verleden waarop je voort kunt, nee móet
bouwen.’
Haar afstudeerwerk aan de Academie van Bouwkunst in 2012, Zutritt
Verboten: een tijdscapsule voor Wenen is geïnspireerd op een zestal
reusachtige nazi-bunkers in de Oostenrijkse hoofdstad. Deze absurd
grote bunkers van zes meter dik beton en wel twintig meter hoogte zijn
niet meer weg te krijgen. ‘Mijn uitkijktoren gaat precies één mensenleven
mee.’ De locatie van de toren is bepaald door het overlappen van lagen
uit de geschiedenis van de stad. Diverse militaire bouwwerken, van het
Romeinse wegenstelsel tot de middeleeuwse burchtwallen en van de
Habsburgse fortificaties tot de nazi-bunkers. Al deze gebouwen hebben
elkaar beïnvloed.’ De vijftig meter hoge toren, die ook vijftig meter in de
grond steekt, is opgebouwd uit ringen beton, gemaakt van de grond uit
de diepe bodemlagen. Bezoekers staan in het verleden en kijken uit op
het heden.

52ArchitectuurNL

1 2

50-51-52-53-54-55_platformrickyrijkenberg.indd 52 23-01-17 11:38

Gerelateerd