ArchitectuurNL 02 2018 – pag. 17

ArchitectuurNL 02 2018 – pag. 17

Door: | 29-04-2021

Hof van Cartesius
Op een industrieterrein aan de noordkant van Utrecht is in een periode van zes maanden

een ‘hof’ met tientallen werkruimtes voor duurzame ondernemers gebouwd. (Bijna) alles is

opgebouwd uit gebruikte materialen. ‘Het beeld dat je neer wilt zetten, kun je bij circulaire

bouw niet vooraf framen. Je moet als opdrachtgever en architect flexibel zijn en steeds

willen blijven veranderen.’

De kolommen in het hoofdgebouw waren
ooit spoorrails. De stalen spanten komen uit
een oude loods. De schuifpui en de kozijnen
zaten vroeger in woningen en kantoren.
Kabelgoten en elektrakasten werden gered
uit slooppanden. De binnen/buitengevels
bestaan uit gebruikte sandwichpanelen, die
normaal gesproken als isolatiemateriaal worden
gebruikt. Hier vormen ze tevens de afwerking.
What you build is what you see, zegt architect
Rolf Reichardt van RHAW Architecture over
de keuze van de opdrachtgevers om zoveel
mogelijk circulair te bouwen. ‘Geen gipsplaat.
Het bouwmateriaal is ook de esthetische
afwerking. Zo kun je het materiaalgebruik sterk
reduceren.’ Initiatiefnemer en opdrachtgever
Charlotte Ernst: ‘Die panelen hebben
verschillende kleuren. Maar dat doet niets af
aan de hoge isolatiewaarde.’
Als opdrachtgever, stedenbouwkundige én
architect was Ernst van scratch betrokken bij
het ontwerp van de Hof van Cartesius en ze is
er nu creatief leider. Haar zus Bianca is zakelijk
leider van het project. Het Hof van Cartesius
biedt werkplekken aan creatieve en duurzame
ondernemers. Daarnaast komen er moestuinen,
is er horeca en zijn er vergaderplekken te huur.
Ernst werkte samen met FLUX Landscape
Architecture en RHAW Architecture. RHAW
is verantwoordelijk voor het ontwerp van de
paviljoens en de regie op het gevelontwerp van
de huurders.

Werkspoorkwartier
Ernst reageerde een paar jaar geleden op een
open call van de gemeente Utrecht om een
duurzame, creatieve invulling te bedenken
voor deze verwaarloosde groenstrook langs de
spoorlijn. De gemeente wil het bedrijventerrein

transformeren tot ‘Werkspoorkwartier’: een plek
voor creatieve bedrijven. Ernst ontwikkelde
al eerder dit type projecten, onder meer in
Amsterdam Noord. ‘Dit is wat ik doe: een
plek die niets is, boosten, samen met de
creatieve sector.’ Het Hof van Cartesius
is nu een circulaire proeftuin waar veel
belangstelling voor is vanuit allerlei sectoren:
de bouw, de duurzaamheidswereld natuurlijk,
andere gemeentes en bedrijven die ruimtes
willen huren voor bijeenkomsten. Het is
bovendien een inspiratiebron voor bewoners
van het aangrenzende, nog te ontwikkelen
Cartesiuskwartier, waar de gemeente Utrecht
de komende jaren een duurzame woonwijk
wil realiseren. De coöperatie Het Hof van
Cartesius heeft een huurcontract voor 20 jaar.
De wachtlijst met geïnteresseerde huurders
groeit gestaag en fase 2 is in voorbereiding.
Het Utrechtse Architectencafé verhuist van de
binnenstad naar deze locatie.

Rauw en puur bouwen
Het stedenbouwkundig ontwerp was
aanvankelijk niet veel meer dan een opstelling
van een aantal paviljoens, anonieme blokjes,
rond een groen binnenhof. Maar eigenlijk wilde
ze de architectuur en het duurzaamheidsniveau
naar een hoger plan tillen, zegt Ernst. Ze
benaderde Rolf Reichardt, wiens werk en
aanpak ze goed kende. De keuzes van de
opdrachtgever voor circulair bouwen met
gebruikte materialen en een demontabel
systeem, vroeg om een uiterst flexibele
houding van de architect, die het ‘moest
doen’ met materialen die door de bouwers
en constructeurs werden aangedragen. Die
rol ligt hem wel, zegt Reichardt. ‘Ik heb een
voorliefde voor rauw en puur bouwen met

natuurlijke materialen. Tijdens de crisis heb ik
veel ervaring opgedaan met bouwprojecten
met ‘uitdagende’ budgetten en afwijkende
samenwerkingsconstructies. Ik ben inmiddels
gespecialiseerd in casco-bouwen, zonder
kostbare en intensieve afbouw/afwerkings-
lagen.’ Geen kit, geen verf, geen stuclagen:
‘Geen verhulling. What you see is what you get’.

Grafische logica
Het ontwerp is krachtig en heeft veel smoel.
Ondanks het diverse materiaalgebruik
is het een duidelijk ensemble. Vanaf het
industrieterrein ogen de gebouwen op de
hof als een gesloten en stoere wand. Aan
de binnenkant is het beeld veel vriendelijker.
De kappen lopen af richting binnentuin, alle
werkruimtes hebben een grote transparante
gevel aan de kant van de gemeenschappelijke
binnentuin, en het geheel heeft een bijna dorps
karakter. De paviljoens zijn allemaal anders in
omvang en vorm, en ook in de gevelafwerking.
Die moesten de gebruikers zelf verzorgen. De
gevels fungeren nu soms als visitekaartje: de
bakkerij koos voor een afwerking van witte
moutzakken, de bamboe-specialist werkte
zijn buitengevel uiteraard af met bamboe.
Ondanks die verscheidenheid in kleur en
materiaal zijn de paviljoens duidelijk familie
van elkaar. Reichardt stuurde daarin zegt hij,
zodat er een ‘grafische logica’ ontstond tussen
alle gebouwtjes. ‘Het is een lappendeken van
vormen en materialen, maar die heeft wel
structuur en de vlakverdeling klopt met de
ruimte ernaast. Als een soort quilt.’ Het zorgt
voor een fraai en intrigerend beeld: een gevel
van gevulde moutzakken, een andere gevel
is verfraaid met verschillende uitgestanste
metalen printplaten uit de computersector, weer

17 ArchitectuurNL

circulair bouwen

16-17-18-19_hofvancartesius.indd 17 29-03-18 09:52

Gerelateerd