ArchitectuurNL 02 2018 – pag. 7

ArchitectuurNL 02 2018 – pag. 7

Door: | 29-04-2021

Experiment Krewerd
Fons Verheijen is boos. Toen hij hoorde hoe de door aardbevingen beschadigde woningen

in Groningen hersteld werden, was voor hem de maat vol. Versterkingsadviezen worden

enkel door constructeurs gemaakt, zonder enig esthetisch besef. Daarom besloot hij

namens Stichting ArchiScienza de bewoners van het dorpje Krewerd te hulp te schieten

en een hoofdrol voor de ontwerpkracht van architecten te bepleiten.

In Oost-Groningen lopen volgens architect en
oud-hoogleraar architectural engineering TU
Delft Fons Verheijen heel veel dingen fout.
De versterking van 22.000 woningen in het
gebied wordt uitsluitend aan constructeurs
en ingenieursbureaus overgelaten. Die
toucheren miljoenen. Ze maken niet alleen een
versterkingsplan, maar ontwerpen ook en dat
kunnen ze volgens Verheijen helemaal niet.
‘Het woord architect komt überhaupt niet
in de plannen voor, maar mijn grootste
bezwaar tegen de huidige aanpak, is dat de
bewoners helemaal niet meetellen, terwijl ze
als rechtstreeks betrokken partij toch echt de
opdrachtgever zou moeten zijn. Daarnaast
ontbreekt de ontwerpkracht van de architect en
zijn de versterkingsplannen objectgebonden. Er
wordt alleen naar de woningen gekeken en niet
naar de context en de ruimtelijkheid.’

Hersteloperatie
Om aan te tonen wat hem voor ogen staat
met de hersteloperatie, wil Verheijen niet alle
22.000 woningen in het aardbevingsgebied in
kaart brengen, maar een relatief klein gebied
van maximaal vijftig woningen. Dat gebied
moet een dorpje zijn dat wel omschreven is en
klein genoeg om er bij wijze van spreken een
lijntje omheen te trekken. Met dit uitgangspunt
voor ogen en de doelstelling van zijn Stichting
ArchiScienza in het achterhoofd kwam hij – al
zoekend op google maps – uit op het pareltje
Krewerd.
Hij onderhoudt goede contacten met
burgemeester Gerard Beukema van Delfzijl
die hem in contact bracht met dorpsbelangen
van Krewerd. Het klikte onmiddellijk met de
dorpsbewoners. Hun ideeën sloten aan op
de visie van Verheijen en ze waren zelf ook

al bezig hun belangen in de hersteloperatie
veilig te stellen. De hersteloperatie zien zij als
een voldongen feit en zij wilden dit gegeven in
gezamenlijkheid ombuigen tot een kans.

Dorpsplan
Over het belang van een kleinschalig dorpsplan
als referentie voor heel Oost-Groningen zegt
Verheijen: ‘Als je een dorpsplan hebt, kan de ene
bewoner zeggen dat hij liever een nieuwe woning
heeft dan herstel van zijn bestaande woning. Wil
iemand anders dat juist niet, dan kunnen ze ruilen.
Als er sprake is van krimp dan kan je voorstellen
twee woninkjes aan het eind van het dorp weg
te halen en als er al nieuwbouw gepleegd wordt,
kan je als architect in dialoog met de bewoners
nagaan wat het dorps-DNA is.’
Dat DNA, zegt hij, dwingt de architect stil
te staan bij de vraag wat het dorp het dorp
maakt. Het ontwerp van zowel nieuwbouw als
herstelplannen voor beschadigde woningen
moet erop worden afgestemd. Zonder die
dialoog en de regie en de ontwerpkracht
van architecten zullen de hersteloperaties
ontaarden en ontstaan er in het hele
aardbevingsgebied zielloze nieuwbouwwijkjes
waar niemand zich meer thuis voelt.’
Hij zegt dat het herstel van rijksmonumenten
buiten kijf staat, maar tekent erbij aan dat
er ook ‘sociale monumenten’ in het gebied
staan. ‘Dat zijn gebouwen die er misschien niet
uitzien, maar die vol verhalen zitten en dus
belangrijk zijn voor een dorpsgemeenschap.
Ook die monumenten verdienen alle aandacht
van de architect.’

Vertrouwensman
Tijdens een bijeenkomst in architectuurcentrum
GRAS kreeg het initiatief van Fons Verheijen

de unanieme steun van de Groninger
architectengemeenschap. Het idee is dat
naast elke bewoner een zelfgekozen architect
komt te staan die als vertrouwensman vanaf
het begin meeloopt in het hele traject.
Samen met de bewoners maakt de architect
toekomstgerichte plannen met aandacht
voor zaken als woongenot, woonkwaliteit,
levensfase en veiligheid. Verheijen zegt dat
de tussenkomst van een architect het herstel
beslist niet duurder maakt omdat het geld
dan maar voor een deel naar de constructeur
gaat, alleen voor onderzoek en advies. Het geld
voor het ontwerp gaat rechtstreeks naar de
architect.
Om het plan tot een succes te maken, is
kennis delen een vereiste. De uitgewerkte
ontwerpoplossingen worden dan ook
rechtenvrij gepubliceerd op een voor iedereen
toegankelijke website. Hierdoor ontstaat in de
optiek van Verheijen een inspirerende database
voor de aanpak van de 22.000 woningen in het
gehele aardbevingsgebied.

Exoskelet
Naast aandacht voor bestaande panden,
heeft Verheijen ook ontwerpideeën voor
beschadigde (rijks-)monumenten in het
aardbevingsgebied. ‘Die gebouwen worden
tijdelijk verstevigd met een constructie aan
de buitenkant. Stel dat je zo’n exoskelet nou
eens door een architect laat ontwerpen en
bijvoorbeeld donkergroen maakt, dan is de
kans groot dat je op een elegante oplossing
uitkomt die, zonder het gebouw te ontsieren,
kan ondersteunen tot over vijftien jaar de grond
niet langer inklinkt. Ook daarom kan Groningen
niet zonder de ontwerpkracht van de architect.’

7 ArchitectuurNLTekst Peter de Winter Fotografie Harry Cock

ArchiScienzA

06-07_kerwerdverheijen.indd 7 29-03-18 09:10

Gerelateerd