ArchitectuurNL 02 2019 – pag. 12

ArchitectuurNL 02 2019 – pag. 12

Door: | 29-04-2021

Ontwerpen
voor de zorg

Architecten krijgen steeds vaker opdrachten vanuit de

zorgsector. Hoe draag je er met je ontwerp aan bij dat

mensen vanuit een zorginstelling zo snel mogelijk weer

naar hun eigen huis kunnen? Maar ook: hoe ontwerp je

een permanent tehuis als een thuis? ‘Je wilt niet dat de

laatste keer dat mensen verhuizen, zo verdrietig is.’ Vijf

architecten en interieurontwerpers van recente zorghotels

en woonzorgcentra delen hun ervaringen.

De kamers heten suites, er is een grand café
met goede latte macchiato en het geheel
heeft een ‘vier-sterren’-uitstraling. De naam
is ook aangepast: een revalidatiekliniek heet
tegenwoordig zorg- of herstelhotel. De patiënt
van vroeger is de gast van nu. Architect Marie-
Jeanne Sas: ‘Het jargon komt steeds meer uit
de leisure-wereld. En de beeldtaal ook.’
Sas is directeur bij opZoom architecten, dat
al meer dan 15 jaar ontwerpt voor wat zij
omschrijft als ‘de veranderende zorgvraag’.
Sas: ‘Vroeger raakte je nogal makkelijk
gehospitaliseerd, die kans krijg je nu niet
meer.’ Na een opname gaat de patiënt zo snel
mogelijk naar huis en als dat niet lukt, is er het
zorghotel. Voor zowel ouderen als jongeren
een perfect tussenstation na een ernstige
ziekte of een operatie. Zoals de aanduiding
hotel al suggereert, werkt dat meer vraag-
gestuurd dan aanbod-gestuurd: koffie drinken,
slapen en fysiotherapie wanneer de gast dat
wil.
opZoom architecten heeft veel samengewerkt
met ZZG zorggroep, een grote zorgaanbieder
in de regio Nijmegen en is inmiddels
gespecialiseerd in ontwerpen voor de hele
breedte van de zorgsector. Voor ZZG werd
een paar jaar geleden het verouderde

sanatoriumterrein Dekkerswald bij Groesbeek
herontwikkeld, met onder andere een
herstelhotel en zorgsuites.

Handboek voor toegankelijkheid
Ontwerpen voor de zorg is niet meer zo
specifiek en specialistisch als 20 jaar
geleden, zegt Sas. ‘We werken met Woonkeur
voor de zorg en met het handboek voor
toegankelijkheid, dat is voor deze sector een
mooi handvat. Daar staan alle standaarden in,
de randvoorwaarden om optimaal toegankelijk
te ontwerpen, rekening houdend met de
draaicirkel van een (elektrische) rolstoel
bijvoorbeeld.’
Maar waar je vroeger van verre al kon zien of
een gebouw een ziekenhuis of verzorgingsflat
was, is dat nu anders. Sas: ‘Voor
de zorg werden hele specifieke gebouwen
ontworpen, dat vastgoed was ook moeilijk
ergens anders voor in te zetten. Nu ontwerpen
we veel flexibeler zodat het in de toekomst ook
voor andere doelgroepen geschikt kan zijn.’ Zo
signaleert ze dat de vraag naar woonvormen
voor dementerenden op dit moment erg hard
groeit: ‘Maar stel dat dementie in de toekomst
te voorkomen of te genezen is, dan kan er een
hele andere doelgroep in komen wonen.’

Healing environment
In z’n algemeenheid vraagt een opdrachtgever
in deze sector meestal nadrukkelijk om een
huiselijke uitstraling in plaats van een medische,
zegt Sas, waarbij een prettige en helende
omgeving, een ‘healing environment’ centraal
staat. Daar horen natuurlijke kleuren bij en
een sfeer die stimuleert om actief te worden.
Wegvinding is belangrijk bij het ontwerp,
zegt Sas. ‘Als de gangen wit zijn, kunnen de
bergingdeuren ook wit zijn, want daar hoeven
bewoners niet te komen. De kamerdeuren
krijgen dan juist wel een contrasterende kleur.
Je let op daglicht en uitzicht, zodat de oriëntatie
vergemakkelijkt wordt, bijvoorbeeld als je op
een verdieping uit de lift komt. Het is prettig
dat mensen vanuit een rolstoel contact hebben
met de straat, dus we letten op de hoogte
van de borstweringen. Deuren in de gangen
staan in principe open, en gaan pas dicht bij
brand.’ Flexibiliteit is voorwaarde, benadrukt
Sas. ‘Doordat mensen steeds ouder en met
meer problematiek in een herstelhotel terecht
komen, komen er ook meer hulpmiddelen
binnen dan van te voren was bedacht. Rollators,
tilliften, rolstoelen. Er is dus ook meer ruimte
nodig om deze spullen op te bergen. Eén van
de suites in Dekkerswald is nu bergruimte. Door

IN CONTEXT: ZORG

12ArchitectuurNL

12-13-14-15-16-17_zorghotels.indd 12 27-03-19 15:25

Gerelateerd