ArchitectuurNL 03 2016 – pag. 24

ArchitectuurNL 03 2016 – pag. 24

Door: | 29-04-2021

Labyrint ontrafelt
Aan het Janskerkhof in het hart van Utrecht ligt het nieuwe studiecentrum van de

faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie. Het omvangrijke complex, waarvan de

oudste delen uit de middeleeuwen stammen, is door Marx & Steketee architecten grondig

gereorganiseerd en gerestaureerd om het geschikt te maken voor huidig en toekomstig

gebruik door studenten, docenten en bestuur van de faculteit. Met elimineren, reconstrueren

en toevoegen, is een labyrint getransformeerd in een helder complex. Klaar voor de toekomst,

maar tegelijk met respect voor het rijke verleden, dat op veel plekken leesbaar is gemaakt. Dat

is mede te danken aan een intermezzo tussen het strippen en het weer opbouwen.

‘Toen we in 2005 voor het eerst in het
gebouwencomplex van de rechtenbibliotheek
aan het Janskerkhof in Utrecht rondliepen, was
onze eerste indruk die van een doolhof. Voor
ons werd het zoeken naar de weg eigenlijk het
begin van een zoektocht naar de geschiedenis
van deze plek en nog belangrijker naar de
geest ervan, de genius loci.’ vertelt architect
Ady Steketee. ‘Uiteindelijk hebben we er zo’n
10 jaar aan gewerkt.’
Eerst wilden de architecten de ‘geschiedenis
lezen’, de bouwhistorie begrijpen. Het doel was
de rijke historie van het ensemble een plaats te
geven in het ontwerp, maar bouwhistorie tekent

zich voor het begin van de werkzaamheden
niet altijd duidelijk af. ‘Na het strippen en
gedeeltelijk slopen is een intermezzo ingelast
om nieuw ontdekte bouwsporen en vondsten
in te passen in het ontwerp. Zo’n pauze is
meestal niet mogelijk, maar vind ik wel zeer
aan te raden, bij zo’n project. Het proces van
aanpassen vond ook nog plaats tijdens de
verdere bouwwerkzaamheden.’
Zo zijn tijdens de verbouwing bijvoorbeeld
middeleeuwse beschilderde grafkelders
met daarin skeletten van zeven personen
gevonden. De grafkelders zijn via een glazen
kijkdoos volledig zichtbaar gemaakt. En

elders in het gebouw tonen muurvitrines
de fragmenten van de noordgevel van de
middeleeuwse Minderbroederkerk. ‘Wij
vonden het belangrijk om elementen uit de
verschillende gebruiksfasen die het complex
gekend heeft te laten herleven. Om dit te
regisseren vlochten we verschillende manieren
van werken in elkaar: chirurgisch elimineren,
interveniëren, reconstrueren en toevoegen,
soms in harmonie en soms in contrast.’

Geestelijken en geleerden
De oudste delen van het gebouwencomplex
dateren van 1246, toen hier het
Minderbroederklooster werd gebouwd. Tijdens
de reformatie werd de orde de toegang tot
de stad ontzegd en het klooster werd in 1580
door het stadsbestuur onteigend. Ten tijde
van de Unie van Utrecht (vanaf 1579) bood
de refter van het klooster eerst plaats aan de
landsregering en enkele jaren later aan de
Gedeputeerde Staten van Utrecht, die tot 1795
in de Statenkamer resideerden. De kerk van het
klooster werd in 1581 afgebroken, een kerkmuur
is blijven staan als achtergevel van nieuwe
huizen die aan de Minrebroederstraat gebouwd
zijn. In 1643 werd de huidige monumentale
voordeur met trap aan het Janskerkhof
toegevoegd en een poort naar het Hoogt aan
de achterkant. Vanaf 1816 is het ensemble
in gebruik als onderwijsgebouw van de
Universiteit, o.a. als Anatomisch en Zoölogisch
laboratorium en museum. In de jaren 70 van

24ArchitectuurNL

1

24-25-26-27_janskerkhof.indd 24 13-06-16 14:21

Gerelateerd