ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 14

ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 14

Door: | 29-04-2021

dat er een Friesland een club is die hetzelfde
doet? De grote uitdaging is daarom de kennis
van de afzonderlijke stadslabs te ontsluiten.
Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
heeft al diverse aanvraagrondes voor stadslabs
uitgeschreven. ‘Dit jaar alleen al waren er meer
dan honderd aanvragen, waarvan er meer
dan dertig financieel worden ondersteund.
Daar is dus een uitgebreide inventarisatie van
stadslabs voor handen’, weet Van der Pol.
Nog een plek waar veel kennis voor handen
is, is Pakhuis de Zwijger, ‘het Amsterdamse
clubhuis van de stadslabs’, aldus Niemans. ‘Ze
organiseren workshops en lezingavonden. Hun
website Stedeninstransitie.nl is een databank
voor allerlei interessante stadslabs.’

Utrechtse Ruimtemakers
Bovendien neemt ook de organisatiegraad van
de stadslabs toe. Zo heeft Marit Overbeek zich
met een twintigtal andere bewonersgroepen
verenigd in Utrechtse Ruimtemakers. ‘We zien
onszelf als een zwerm, die wisselt in afmeting.
We wisselen kennis en ervaring uit via een
Facebookgroep en ons eigen onlineplatform
www.utrechtseruimtemakers.nl. Het past
allemaal bij de moderne netwerksamenleving.
Wie wat voor elkaar wil krijgen, moet zich
organiseren. Met moties in de gemeenteraad
beïnvloeden we de besluitvorming. Ook hebben
we een Vastgoeddiner georganiseerd voor
burgers, ontwikkelaars, politici en beleidsmakers,
architecten en professionals. Dat zijn partijen die
elkaar anders nauwelijks ontmoeten.’

Stadmakerscongres
Het stadslab draagt bij aan stadsvernieuwing.
Er worden bovendien concrete problemen
onderzocht, waarbij de focus sterk ligt op

het experiment. En er zijn veel mensen
bij betrokken, ook niet-professionals.
Kortom, de stadslabs lijken de rol van lokale
architectuurcentra over te nemen. Van
der Pol spreekt liever van een aanvulling.
‘Architectuurcentra kunnen een cruciale
rol spelen in het verbinden en opslaan van
de ervaring en kennis van de afzonderlijke
labs. Bovendien kunnen ze een theoretische
verdieping aanbrengen bij de veelal zeer
praktische projecten.’ Daarom organiseert
Van der Pol met AIR de Stadmakersdag, het
officieuze jaarlijkse congres voor stadslabs.
‘Ook zijn er bij AIR netwerkbijeenkomsten en
werken wij nauw samen met acht stadslabs
in Rotterdam. Wij zijn de verbindende schakel
tussen al die individuele labs.’

Kansen voor architecten
Ook voor architecten en stedenbouwkundigen
biedt het stadslab nieuwe mogelijkheden. ‘De tijd
van top-down stadsontwikkeling is voorbij’, meent
architect Saskia Beer, die al vroeg pionierde
met stadslabs. ‘Dat maakt de praktijk grilliger en
omslachtiger. Maar het biedt ook nieuwe kansen.
Het is eenvoudiger om met de eindgebruiker in
contact te komen, wat het ontwerp ten goede
kan komen. Je zit dichter op de vraag.’ Bovendien
biedt het stadslab de mogelijkheid om de regie
naar je toe te trekken. ‘Via een stadslab kun
je al vroeg bij het ontwikkelproces van een
bouwproject aan tafel zitten.’
Architect Beer startte vier jaar geleden
Glamourmanifest, een informeel stadslab
gericht op de revitalisatie van Amstel III, een
problematisch bedrijventerrein in Amsterdam-
Zuidoost. ‘Met speldenprikken in het gebied,
denk aan een pop-up bioscoop, borrels en meet-
ups probeerde ik de stakeholders in het gebied

te verbinden. Het woord stadslab bestond
nog niet eens.’ Glamourmanifest is inmiddels
uitgegroeid tot een professionele organisatie.
‘Onder de noemer Zo!City buig ik mij in opdracht
van de gemeente Amsterdam momenteel over
de weerbaarheid van twee andere gebieden.’
Daarnaast lanceerde Beer het online platform
Transformcity.com, dat een meer algemeen
instrumentarium biedt voor gebiedsontwikkeling.
‘Ik heb wat nu een stadslab zou heten,
omgebouwd tot een succesvolle onderneming.’

Pionierswerk
Een toegankelijke voelspriet voor wat er leeft in
de stad – zo ziet Marit Overbeek het stadslab.
Bovendien wordt er veel pionierswerk gedaan,
het heet toch niet voor niets een lab. ‘Het
stadslab Luchtkwaliteit in Rotterdam heeft zicht
zich ontpopt tot een belangrijk kennisorgaan.’
Veel stadslabs zijn het niveau van een betrokken
bewonersinitiatief al ontstegen. ‘Mijn advies aan
politici, beleidsmakers en ontwikkelaars is dan
ook: doe er je voordeel mee!’

1 en 2. Jaarlijks organiseert AIR de Stadmakersdag,
het officieuze congres voor stadslabs • Foto’s
Fred Ernst. 3-6. Het Stimuleringsfonds Creatieve
Industrie en Maastricht-LAB organiseerden
in 2016 het congres ‘Werken aan stadslabs’
met rondetafelgesprekken over de relatie van
stadslabs met het gemeentebestuur (4), een
LAB-Safari langs enkele projecten van het
Maastricht-LAB (3 en 5) en een workshop rond
de LAB kit, een set van strategische vragen voor
stadslabs (6) • Foto’s: Aron Nijs. 7. Tuin Verbindt,
gezamenlijke (her)inrichting en beheer van
voortuinen, onderdeel van Stadslab Nijmegen,
door Lentekracht.

6 7

14ArchitectuurNL Tekst Jeroen Junte

12-13-14_stadslabs.indd 14 12-06-17 14:00

Gerelateerd