ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 51

ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 51

Door: | 29-04-2021

digitale productiemethoden van Pieter
Stoutjesdijk, docent in mijn studio. In deze
productiemethode worden computergestuurd
uit hout onderdelen gefreesd die naadloos
(‘friction-fit’) met elkaar verbonden kunnen
worden. Met enkel een rubber hamer kunnen
deze houten onderdelen als een Ikea pakket
door de bewoners zelf tot veilige woningen in
elkaar gepuzzeld worden [zie ArchitectuurNL
04 2013]. Gewapend met deze inspiratie
verkende ik met mijn medestudenten de
kampungs van Indonesië.
Hier stuitte ik al snel op fundamentele
problemen die toepassing van deze specifieke
productiemethode in Indonesië met zich mee
bracht. Een volledig houten huis was niet alleen
te kostbaar, het was ook slecht bestand tegen
het lokale klimaat, de zon, het ongedierte, maar
vooral de vele overstromingen die jaarlijks de
kampungs teisteren. Letterlijk de methode van
Stoutjesdijk kopiëren in een volledig nieuwe
context bleek geen goede basis voor mijn
afstuderen, ik moest terug naar de tekentafel.

Het eureka moment
Gewapend met lokale kennis opgedaan in
Indonesië ga ik terug naar de basis, in plaats
van op voorhand een specifieke bouwmethode
uit te kiezen gooi ik mijn volledige onderzoek
open. In deze nieuwe insteek vergelijk ik álle
digitale bouwmethoden, van 3D betonprinten,
tot mallen frezen om aardbevingsbestendige
bakstenen in te kunnen vormen, tot mud-
printing. Deze methoden zet ik af tegen de
criteria in de kampungs: goedkoop, duurzaam,
veilig, makkelijk te assembleren met lokale

materialen en vooral ook de mogelijkheid
om meerdere verdiepingen te construeren.
Na een half jaar technisch onderzoek heb ik
een eureka moment: de enige manier waarop
het CNC frezen van houtmateriaal in de
kampungs goedkoop genoeg wordt, is door er
herbruikbare mallen van te frezen. Deze mallen,
gefreesd uit betonplex, zijn bruikbaar om een
lichte betonconstructie in te storten waarbij
kolommen en liggers als veilig ‘skelet’ van
het huis dienen. Tijdens mijn afstuderen ging
ik me verdiepen in CNC gefreesde bekisting.
Het grote voordeel van CNC frezen is dat je
er ongelofelijk veilige, precieze detaillering
mee kan maken en een bekisting die normaal
gesproken veel vakmanschap kost om in elkaar
te timmeren, is in elkaar te puzzelen door een
kampung mandor (vakman).

Inpassing in lokale context
Deze kampungs of zelfbouwwijken beslaan
80% van de Indonesische steden. In Indonesië
zijn dit 100 miljoen inwoners en als de huidige
groei doorzet komen er nóg 50 miljoen
inwoners bij in 35 jaar. Wat nodig is, zijn
veilige bouwmethodes om deze groei aan te
kunnen, bij voorkeur oplossingen waarmee de
bewoners zelf uit de voeten kunnen.
Voordeel van de CNC gefreesde oplossing,
met als resultaat een gestort betonskelet, is
dat je er niet alleen veilige, stevige huizen van
kan maken, bestand tegen overstromingen,
je kan er ook tot vier verdiepingen hoog mee
bouwen. In de kampungs bouwt men niet hoger
dan één of maximaal twee verdiepingen door
gebrek aan bouwkennis. Met de extreem snelle

groei van de Indonesische steden zijn extra
verdiepingen hard nodig, ook om de snelle
horizontale groei van de stad in te perken. In
deze context is een veiliger huis totaal geen
prioriteit, denk ook aan de oudere dame
die ik sprak in het begin van dit artikel. De
Indonesiërs hebben een totaal andere beleving
qua veiligheid. Wat deze dame wél interessant
vond aan mijn systeem, is de mogelijkheid om
meerdere verdiepingen zelf te kunnen bouwen,
en hiermee meer ruimte in huis te creëren
om haar gezin bij elkaar te kunnen houden.
Bij het begin van het project had ik enkel nog
vanuit mijn eigen (veiligheids-) perspectief
nagedacht, bij inpassing in de context bleek
dat de meerwaarde van de constructie voor
de gebruiker op een heel ander vlak lag. Deze
terugkoppeling was extreem waardevol.

Vervolgonderzoek en prototype
In het half jaar na mijn afstuderen won het
project drie grote prijzen, de ASN bank
Wereldprijs, de STW Open Mind Challenge en
de 4TU Lighthouse funding. Het gewonnen
prijzengeld gaf me de vrijheid om het project
een jaar lang te ontwikkelen. Doelstelling
was om binnen een jaar een prototype voor
een Indonesisch huis te ontwikkelen én te
onderzoeken of exploitatie van het systeem
economisch rendabel was in de Indonesische
kampungs.
Met hulp van vier afstudeerders heb ik in
2016 op de RDM Makerspace in Rotterdam de
detaillering van het systeem ontwikkeld. Met
behulp van sponsoren als Cementbouw voor
het beton, Jongeneel voor de betonplex en Van

BUILDING TECHNOLOGY
CNC MILLING

CNC MILLING RECEPY 3-M BEAM
SCALE 1:10

REQUIRED
EXTRA STOCK

# 34CNC MILLING RECEPY L COLUMN-
SCALE 1:10

REQUIRED
EXTRA STOCK

# 44BUILDING TECHNOLOGY
CNC MILLING

CNC MILLING RECEPY 3-M BEAM
SCALE 1:10

REQUIRED
EXTRA STOCK

# 34CNC MILLING RECEPY L COLUMN-
SCALE 1:10

REQUIRED
EXTRA STOCK

# 44

42 3

51 ArchitectuurNL

Masters aMong Masters

Tekst en beeld Nadia Remmerswaal

50-51-52-53_master.indd 51 12-06-17 15:13

Gerelateerd