ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 9

ArchitectuurNL 03 2017 – pag. 9

Door: | 29-04-2021

Bureau Kroner is sinds een jaar of vijf actief
op het terrein van ontwerpen voor ouderen
met dementie. Directe aanleiding was dat
vrijwel iedereen vlak voor de crisis dacht dat
al die oude zorgcomplexen uit de jaren zestig,
zeventig en tachtig gesloopt zouden worden
door de scheiding van wonen en zorg. Niemand
is meer geïnteresseerd in die panden, was
de gedachte. Woningbouwverenigingen –
vaak eigenaar van zorgcomplexen – hadden
nieuwbouwplannen voor die locaties. Door de
crisis belandden alle plannen in de vrieskast.

Transformatieopgave
‘Maar er moest toch iets gebeuren’, zegt
architect Mark Graafland. ‘Er woonden mensen
in die complexen, ze waren brandonveilig en
vaak bouwvallig. Zo ontstond er ineens een
transformatieopgave omdat de zorginstanties
zagen dat hun complexen in elk geval moesten
voldoen aan de eisen van deze tijd. Juist voor
die zware zorg.
Anderzijds hielden ze door de letterlijke
scheiding van wonen en zorg woningen
over die ze op een nette manier in de markt
wilden zetten. Dat werd voor ons ineens
een interessante extra opgave omdat we als
bureau gespecialiseerd zijn in transformeren
en aanpassen van gebouwen in de bestaande
stad.
Gevolg hiervan was dat Bureau Kroner naast de
reguliere transformatieopgave ook betrokken
raakte bij het herinrichten van bestaande
zorgcomplexen. Dikwijls kwam dat neer op
de begane grond meer in contact met de wijk
brengen door allerlei sociale functies in de plint
onder te brengen en van de eerste verdieping
een gesloten psycho-geriatrische afdeling
maken. De bovenliggende woningen werden
samengevoegd en in de markt gezet. ‘Dat wij
gingen ontwerpen voor ouderen met dementie,
is dus een rechtsreeks gevolg van de crisis
en de regeringsmaatregel om wonen en zorg
financieel te scheiden.’
De getransformeerde panden bleken erg in
trek te zijn. Ze hadden een nieuwe uitstraling
en goede tweekamerwoningen door het
samenvoegen van de oude eenkamerunits.
‘Aantrekkelijk dus voor mensen die niet

gemakkelijk meer kunnen traplopen en maar
weinig mantelzorgers om zich heen hebben.
Ze kunnen er zelfstandig wonen zo lang het
gaat, maken gebruik van de voorzieningen en
als er toch een zorgbehoefte ontstaat, is die
binnen handbereik. Tegelijk kwamen we in
aanraking met de eisen die gelden voor een
gesloten verdieping voor bewoners die zwaar
dement zijn en dat bleek ingewikkelder dan we
dachten.’

Ervaringsverhalen versus
onderzoek
In de gesprekken met zijn opdrachtgevers
ontdekte Graafland dat iedereen ideeën heeft
over wonen op een gesloten afdeling voor
dementerende ouderen. ‘Men meent te weten
wat wel en niet goed is voor de bewoners, maar
goed onderbouwde kennis over ontwerpen
voor ouderen met dementie ontbreekt vaak.’
Voor Graafland reden genoeg om met een
team binnen het bureau te gaan uitzoeken
welke ontwerpeisen gelden voor mensen
met dementie. ‘We lazen wetenschappelijke
literatuur en onderzochten bestaande
projecten. Zo kwamen we tot heel andere
conclusies dan de gemiddelde locatiemanager
die de inrichting van een gesloten afdeling
benaderde als zijn eigen huis. ‘Ik hou niet van
rood’, of ‘rood is een prikkelrijke kleur. Dat is
niet goed voor mensen met dementie’, was wat
we vaak hoorden.
Graafland wilde geen mening, maar weten
hoe het echt zit. Wat is het effect van kleur
op mensen die zwaar dement zijn, wat doet
verlichting, hoe ga je om met de routes in een
pand, waren vraagstukken die hij bestudeerde.
‘We leerden onder meer dat prikkels door
kleur ook goed kunnen zijn. Zo zijn we stap
voor stap kennis gaan verzamelen waarmee
we onze ontwerpopdracht objectief konden
onderbouwen en ontstond het idee van
een website over ontwerpen voor mensen
dementie.’

Open source
Van meet af aan stond vast dat het een open
source website moest worden. De inhoud
bestaat op de eerste plaats uit een bundeling

van de eigen kennis en ervaring, samen met
alle informatie die het bureau opdeed in de
samenwerking met verschillende partijen. ‘Op
die manier willen we kennis vanuit de zorg,
architectuur, bouwtechnologie en wetenschap
bundelen’, zegt Graafland. ‘Daarnaast komen
we graag in contact met zoveel mogelijk andere
betrokkenen en deskundigen. Wat zijn hun
verhalen, wat kunnen we van elkaar leren en
op welk vlak moeten we onze kennis bijstellen,
vernieuwen en uitbreiden.’
Volgens hem is werken voor mensen met
dementie een complexe ontwerpopgaaf.
Snappen waarover het gaat en dat tot in het
kleinste detail uitwerken, daar gaat het om.
‘Om een dergelijk ontwerpopdracht tot een
goed einde te brengen, moet je echt anders
gaan denken dan je gewend bent. Mensen die
leiden aan dementie ervaren hun leefomgeving
fundamenteel anders dan mensen die niet
aan die aandoening leiden en daar heb je als
architect maar rekening mee te houden.

Geldverspilling
De bureauwebsite ontwerpen en met
content vullen, kostte Graafland ruim twee
jaar. Daarnaast is een medewerker van zijn
bureau per maand een volle werkdag druk
met onderhoud. Toch ziet hij deze activiteit
niet als geldverspilling. ‘Afgelopen jaren heb
ik fors geïnvesteerd in hoe en door wie de
website van Bureau Kroner gevonden kan
worden. Die investering betaalt zich dubbel
en dwars terug. Inmiddels halen we een kwart
van onze opdrachten binnen via de website.
Dat zijn altijd opdrachtgevers waarmee we
goed kunnen samenwerken omdat ze ons
kiezen op basis van waar we als bureau
voor staan. Hetzelfde geldt voor de nieuwe
website ontwerpenvoordementie.nl. Ook die
kost weliswaar tijd, maar het achterliggende,
zakelijke idee is dat hij ook uitstraalt wat wij als
bureau belangrijk vinden. En uit de reacties die
bezoekers op de site achterlaten, merken we
dat ons initiatief aanslaat.’

ontwerpenvoordementie.nl

1. Architect Mark Graafland. 2. Licht aan het plafond werpt schaduw op de grond en dat is onplezierig voor ouderen met dementie. 3. Ook wandlichten
kunnen desoriënterend zijn voor dementerende ouderen. 4. Ouderen met dementie ervaren hun omgeving heel anders dan mensen die niet aan die kwaal
leiden. Zo zien ze een wit of grijs betegeld toilet met wit sanitair heel wazig. Contrasterende kleuren zien dementerende ouderen veel beter.

9 ArchitectuurNLTekst Peter de Winter

Kennisdeling

08-09_dementie.indd 9 12-06-17 15:56

Gerelateerd