ArchitectuurNL 03 2018 – pag. 20

ArchitectuurNL 03 2018 – pag. 20

Door: | 29-04-2021

geperste stenen. De stenen tonen ambachtelijkheid en dragen een soort van historie in zich.’
Lijbers: ‘Bij een ontwerp van ons in de binnenstad van Leiden, krijgt zo’n nieuwe toevoeging door
deze stenen meer verbinding met de historische gebouwen in de omgeving.’

Ambachtelijk proces
De stenen blijven hier op één plaats staan tijdens het bakproces, dat zo’n tien dagen duurt. Het is
het vuur dat zich boven de stenen verplaatst door de ringvormige tunnel waardoor de stenen met
wisselende temperaturen te maken krijgen. De eigenaren: ‘De bovenste stenen van een stapel
zitten dichter bij het vuur. Die worden veel heter en uiteindelijk ook donkerder dan de onderste.
Sommige stenen trekken zelfs krom doordat de enorme hitte tegen het smeltpunt aan zit.’ Architect
Hans Ruijssenaars wilde een aantal jaar geleden júist die bijzonder vervormde bovenste stenen
gebruiken voor het Maagjesbolwerk in Zwolle. ‘We hebben een tijd moeten sparen voor we
genoeg stenen hadden voor dat project.’ De keuze voor de ambachtelijke en arbeidsintensieve
manier van werken betekent dat de Vogelensangh bakstenen duurder zijn dan die uit een moderne
steenfabriek. Het product wordt vaker voor utiliteitsbouw dan voor woningen ingezet. ‘En voor
restauratieprojecten natuurlijk.’ Het Mauritshuis, het Rijksmuseum, de Hermitage, jachthuis Sint
Hubertus, allemaal gerestaureerd met deze stenen. Maar ook de nieuwe Primark aan het Damrak
(Rijnboutt architecten en Robert Stern Architecten) is gemetseld van stenen uit Deest.

Industriedorp
Deest ligt in het Land van Maas en Waal, de kleiputten in de uiterwaarden van de rivieren zijn
vlakbij. Die leveren rood-, geel- en bronsbakkende klei. Vogelensangh mengt er wat Duitse
Westerland doorheen ‘voor betere droging en vorming’. Deest is ‘het Liverpool van het land
van Maas en Waal’, duidt Han Arts van der Zanden. Te midden van de overvloedige agrarische
bedrijvigheid in de regio, nam Deest als industriedorp altijd een afwijkende positie in. Nog steeds
is er een grote scheepswerf en werken veel mensen uit de omgeving in de dakpannenfabriek van
Wienerberger en in de steenfabriek van Vogelensangh.

Maatwerk
De kracht van hun product zit ‘m in de uniciteit, en het feit dat architecten en opdrachtgevers naar
de fabriek komen en daar zien wat er allemaal mogelijk is. Mecanoo liet voor een project in Sittard
bijvoorbeeld mergel door de klei mengen. ‘Daardoor krijg je meer koppeling met de lokale context.’
Arts van der Zanden: ‘Architecten kunnen hier hun eigen sortering uitzoeken: het type steen, de
vorm, maar ook de kleuren of de mix. We kunnen samen met hen bekijken wat er kan, welk effect
ze zoeken en wat dat bijvoorbeeld voor de plaatsing van de stenen in de oven betekent.’ De mate
van sintering, het toevoegen van zaagsel voor het bakken waardoor groeven in de stenen ontstaan
of juist wat zand erdoor: de variatie is enorm. De liefde voor bakstenen floreert binnen hun familie
al vier generaties, zeggen beiden broers. ‘Van niets, iets maken, zo’n 100 procent natuurproduct,
dat is mooi.’

Projectgegevens ontvangstpaviljoen Vogelensangh
Locatie: Munnikhofsestraat 33, Deest. Opdrachtgever: Steenfabriek Vogelsangh. Architectenbureau:
Bedaux de Brouwer Architecten. Ontwerp: Thomas en Pieter Bedaux en Joyce Verstijnen. Aannemer:
Aannemersbedrijf Hoes Horssen. Realisatie: 2016. Bruto vloeroppervlakte: 222 m2.

7

9

8

20ArchitectuurNL Tekst Anka van Voorthuijsen

18-19-20-21_baksteen.indd 20 11-06-18 11:56

Gerelateerd