ArchitectuurNL 04 2016 – pag. 39

ArchitectuurNL 04 2016 – pag. 39

Door: | 29-04-2021

De zwierige trap is van kasteel Broekhuizen bij Leersum, dat door Braaksma en Roos architecten
getransformeerd is tot een luxe hotel. De waterpartij vind je op landgoed Vijversburg in het
Friese Tytsjerk, dat grootscheeps gerenoveerd en uitgebreid is onder leiding van een team van
architecten, kunstenaars en landschapsontwerpers. En het strooien huisje – een van tien nieuwe
follies – staat op de Fraeylemaborg bij Slochteren.
Steen geworden sprookjes zijn het: statige landhuizen, gelegen in idyllische parken, waar ooit
edellieden in koetsen rondreden, gedanst werd op het bal, en gekust in prieeltjes. De aanleiding
voor de verbouwingen is minder romantisch; het is vooral een kwestie van geld. Wie kan het zich
nog veroorloven om in een kasteel te wonen? Zelfs voor bedrijven en stichtingen is het moeilijk om
zichzelf te bedruipen. Het onderhoud van landerijen en bijgebouwen is niet langer een kwestie van
beheren, maar vraagt om een business case.

Landgoed Vijversburg
Neem landgoed Vijversburg: een statige villa met eromheen een park in Engelse landschapsstijl,
vanaf 1844 aangelegd door de arts Nicolaas Ypeij en zijn vrouw Baudina Looxma (dochter van de
landeigenaar) en sinds 1892 in het bezit van een stichting, die het als publiek wandelpark beheert.

‘Het was een geliefde plek, vroeger kwamen
de mensen hier op zondag in colonnes naar
toe’, vertelt bedrijfsleider Audrey Stielstra. ‘Op
foto’s uit de jaren zestig zie je meisjes aan de
kadedijk liggen, met een jongeman aan hun
zijde. Je hoort in de buurt veel verhalen van
mensen die elkaar hier hebben ontmoet.’
Tijden veranderen. Destijds was een auto een
zeldzaamheid, en was men aangewezen op het
vertier dat de omgeving bood. Inmiddels vinden
we het normaal om voor een weekendje weg
het vliegtuig te pakken. Onderlinge contacten
verlopen in toenemende mate digitaal. ‘Alles
gaat veel sneller’, observeert Stielstra, ‘en het
moet leuk zijn. Een prachtig park is niet genoeg,
mensen willen iets beleven.’
Het was niet de enige reden om in actie te
komen. De villa – een rijksmonument – was

na jarenlange verhuur aan de politie toe aan renovatie. Marktonderzoek maakte duidelijk dat
bezoekers een sanitaire voorziening misten, en een plek waar je een kop koffie kunt drinken.
Daarbij kwam dat door de kunsttentoonstellingen die Vijversburg sinds 1997 organiseert, de druk
op het landschap toenam. ‘In drie maanden trokken we soms 20 tot 30.000 bezoekers. Geweldig,
maar het had ook zijn weerslag op het monumentale park en de algehele sfeer. Er ontstonden
‘files’, terwijl men hier toch komt voor rust en ontspanning. Dat gaat uiteindelijk tegen je werken.’

Parkkamers en glazen paviljoen
Toen drie naastgelegen weilanden beschikbaar (pachtvrij) kwamen, besloot de stichting zijn
kans te grijpen. Met subsidies van de gemeenten, provincie, de EU en fondsen van particulieren
en de stichting zelf is deze grond ingericht en toegevoegd aan het park, dat zo in oppervlak is
verdubbeld.
In 2011 werd een Europese aanbesteding georganiseerd voor een landschapsontwerp,
bezoekerspaviljoen en een kunstopdracht, die gewonnen werd door LOLA Landscape Architects
(i.s.m. Piet Oudolf en Deltavormgroep), Studio MAKS met Junya Ishigami en ABT, en de Duitse
kunstenaar Tobias Rehberger. De drie weilanden zijn, aansluitend op het bestaande landschap
en de beeldencollectie, als parkkamers vormgegeven. Twee daarvan zijn ingericht door LOLA en
Oudolf. Dwaalster is een stervormige compositie van hagen, waar je doorheen kunt kruipen om
rond te dwalen in de tussengelegen ruimtes, met exposities, bloementuinen en weides. Frijlân
is een heuvelachtig gebied met wilde wilgenbeplanting en een waterlabyrint waarin kinderen
met een vlot kunnen varen. Rehberger maakte van de derde parkkamer een sprookjesachtige
‘ontdekkingstuin’ met pompoenen en hangmatten tussen de geweven fruitbomen.

1. Boomhut op landgoed Vijversburg in Tytsjerk,
ontwerp Tobias Rehberger • Foto Maartje Roos.
2. Renovatie landhuis Vijversburg en ontwerp
glazen bezoekerspaviljoen: Studio MAKS samen
met Junya Ishigami en ABT • Foto Marcel van
Kammen. 3. Drie recent aangekochte weilanden
zijn toegevoegd aan landgoed Vijversburg en
als parkkamers vormgegeven. Twee daarvan zijn
ingericht door LOLA Landscape Architects i.s.m.
Piet Oudolf en Deltavormgroep: Dwaalster is
een stervormige compositie van hagen en Frijlân
(boven op de foto) is een heuvelachtig gebied
met wilde wilgenbeplanting en een waterlabyrint.
Tobias Rehberger maakte van de derde
parkkamer een sprookjesachtige ontdekkingstuin
(links op de foto) • Foto Catrinus van der Veen.

2

3

39 ArchitectuurNL

HERONTWIKKELING

38-39-40-41-42-43_landgoederen.indd 39 22-08-16 14:34

Gerelateerd