ArchitectuurNL 04 2016 – pag. 44

ArchitectuurNL 04 2016 – pag. 44

Door: | 29-04-2021

Voor
modelrecht
geldt het
criterium
dat een
model
nieuw moet
zijn en
een eigen
karakter
moet
hebben

Techniek en modelrecht
Een model is het uiterlijk van een voortbrengsel, een gebruiksvoorwerp (2D of 3D), dat kan worden
waargenomen door menselijke zintuigen. Hoewel ook een ongeregistreerd model gedurende een
periode van 3 jaar wordt beschermd, wordt een model in beginsel door registratie beschermd. Een
geregistreerd model biedt ruimere bescherming en heeft een maximale beschermingsduur van 25
jaar.
Als ik bijvoorbeeld een deurbel wil beschermen als model, dan bescherm ik de uiterlijke
vormgeving ervan en niet de functie. De tekeningen van de deurbel worden geregistreerd. Ook
letters of logo’s kunnen door modelrecht worden beschermd.
De drempel om voor modelrecht in aanmerking te komen is wat lager dan bij het auteursrecht. Een
model hoeft geen product van creatieve inspanningen te zijn. Voor een geldig modelrecht geldt het
criterium dat een model nieuw moet zijn en een eigen karakter moet hebben.
Nieuw wil zeggen dat er niet al eerder identieke, of nagenoeg identieke modellen op de markt
waren. Eigen karakter houdt in dat de ‘algemene indruk’ die het model wekt, verschilt van de
algemene indruk die wordt gewekt door modellen die al op de markt waren. Je moet niet een déjà
vu gevoel krijgen.
Met een modelrecht kan worden voorkomen dat identieke en overeenstemmende modellen op de
markt worden gebracht. Wat niet kan worden beschermd is de vormgeving die uitsluitend technisch
bepaald is. In een serie uitspraken hebben verschillende rechters in Den Haag zich daarover
gebogen.
De eerste uitspraak betrof kabelblokken gebruikt in de bouw. Adinco bracht een kabelblok op de
markt dat als twee druppels water leek op het kabelblok van KOZ. KOZ accepteerde dat niet en
wilde het kabelblok van Adinco van de markt halen op grond van haar modelrecht. Adinco wees
op een eerder kabelblok van Formzeug, dat er bijna hetzelfde uitzag. Met andere woorden het
kabelblok van KOZ was niet nieuw en had geen eigen karakter. Er waren wel verschillen tussen het
kabelblok van KOZ en Formzeug, maar die verschillen waren allemaal technisch bepaald. Conclusie
was dat de vormgever van het kabelblok van KOZ nagenoeg geen vormgevingsvrijheid had, want
alle elementen van het kabelblok hadden een technische functie, of waren niet waarneembaar
bij het gebruik. Dan ontbreekt een eigen karakter en is het modelrecht niet geldig. KOZ kon met
haar modelrecht dan ook niet verbieden dat Adinco een overeenstemmend kabelblok op de markt
bracht. De achterliggende gedachte hierbij is dat het modelrecht niet gebruikt mag worden om een
technisch effect te monopoliseren.
Dan was er de zaak tussen de LAMZAC en de KAISR ligzak. De LAMZAC is een ligzak die door
middel van luchtscheppen met lucht wordt gevuld. Voor een groot deel technische bepaald,
maar belangrijke elementen van de ligzak waren niet technisch bepaald. Daar had de vormgever
voldoende vormgevingsvrijheid, zodat het kopiëren van die elementen inbreuk maakte op het
modelrecht op de LAMZAC. Met als gevolg dat de KAISR ligzak kon worden verboden.
De laatste zaak was de zaak van de SENZ paraplu. Een al jarenlang razend populaire stormparaplu.
Het model van de paraplu was geregistreerd. De Nederlandse paraplufabrikant Impliva, wilde ook
een stormparaplu op de markt brengen. De rechter oordeelde dat de vormgeving van de SENZ
paraplu grotendeels technisch is bepaald. Op de technische elementen kon SENZ geen monopolie
claimen. Daar waar mogelijk had Impliva voor een andere vormgeving gekozen en de rechter kwam
tot de conclusie dat de paraplu’s voldoende van elkaar afweken.
In de uitspraken kwam ook naar voren dat het geen zin heeft een technisch bepaald element met
een futiel of zinloos element te versieren om te proberen daar dan toch een eigen karakter aan te
geven.
Vertaald naar de ontwerppraktijk van architecten is het modelrecht een goed middel om de
vormgeving van de voor een project ontworpen voorwerpen, of een onderdeel daarvan, te
beschermen. Dit zou bijvoorbeeld een kast, een deurknop of ander meubilair kunnen zijn. Wanneer
het voorwerp echter (nagenoeg) geheel technisch bepaald is, dan heeft het geen zin het te
registreren.

Ruby Nefkens
advocaat intellectueel eigendom, ICT, design, architectuur, kunst, media

RECHT VOLGENS RUBY

44ArchitectuurNL

44_ruby.indd 44 23-08-16 08:21

Gerelateerd