ArchitectuurNL 04 2018 – pag. 69

ArchitectuurNL 04 2018 – pag. 69

Door: | 29-04-2021

Geheugen in steen
Maastricht ondergaat op dit moment de grootste verandering in de laatste honderd jaar. Om

herinneringen aan oude ijkpunten in de openbare ruimte te bewaren, bedacht ontwerper

Paul Koenen ‘Het geheugen van Maastricht’: een serie terrazzo zitelementen vervaardigd

met bouwpuingranulaat. Het project won de Design Award Made for Maastricht 2017 en de

eerste bank kreeg onlangs zijn plek in het Maastrichtse Sphinxkwartier.

Afbraak van industriële complexen, renovatie
van naoorlogse wijken, aanleg van de Koning
Willem-Alexandertunnel. Maastricht verandert in
snel tempo. ‘Soms zo respectloos. Gebouwen
waar je eerst jarenlang langsfietst, zijn opeens
weg en voor je het weet vergeten,’ zegt de
Nederlandse ontwerper Paul Koenen, die in
de buurt van het Belgische Tongeren woont
en werkt. Om iets te doen met de verdwenen
gebouwen en constructies, besloot hij deel
te nemen aan de prijsvraag ‘Maak een
buitenobject met een digitale functie’ en mee te
dingen naar de jaarlijkse Design Award Made
for Maastricht.

Bouwpuingranulaat
‘Een bank of zitobject is een laagdrempelig
kunstwerk, waar je iedereen mee kan
bereiken,’ zegt Koenen, maker van onder
andere de ‘mijnsteenbanken’ die op vijf
plekken in Zuid-Limburg staan. ‘Door er
resten van een bouwwerk, het zogenaamde
bouwpuingranulaat, in te verwerken en de bank
te plaatsen op de locatie waar het bouwwerk
ooit stond, vertel je de geschiedenis van de
plek en wordt het een vast onderdeel van de
nieuwe omgeving.’ Ook aan de digitale functie
is gedacht. Met een opgenomen code kunnen
de zitmodules worden gekoppeld aan een
app of database met verdwenen onroerend
goed. ‘De techniek en presentatie moet nog
ontwikkeld worden. Het idee is dat je ter plekke
op je smartphone kunt lezen waar de bank uit
bestaat en wat er ooit aan onroerend goed
stond. Bij meerdere banken kun je er een
toeristische route aanhangen of een agenda
met evenementen in de buurt. Het mooist is als
de bank een free wifi-punt wordt.’

Elegante blokkade
De eerste zitbank in de reeks is af en staat
sinds kort op het plein achter het Studenthotel
Maastricht, gehuisvest in het getransformeerde
Eiffelgebouw op het voormalige Sphinxterrein.
‘Dit leek mij de meest logische plek om te
beginnen. Het Sphinxkwartier of Belvédère is
de oudste industriële wijk van Nederland, die
momenteel verandert in een hippe hotspot.’ De
terrazzo zitbank bestaat uit vier losse modules,
een grote van 120 bij 245 cm en drie kleinere
van 120 bij 120 cm, die op verschillende
manieren zijn te rangschikken. Iedere module
bestaat uit twee gespiegelde, golvende
lijnen, waardoor het water na een regenbui
altijd wordt afgevoerd. ‘De bank is in principe
eindeloos uitbreidbaar, maar vier modules is
het minimum om uit te drukken wat je ermee
kunt. Ze zijn met een palletwagen of kraan
makkelijk verplaatsbaar om bijvoorbeeld een
toegangsweg naar pleinen of terrassen op een
elegante manier te blokkeren.’

Terrazzo
Het beton van de bank is voor een groot
deel gemaakt van bouwpuingranulaat van
de inmiddels gesloopte op- en afrit van de
Noorderbrug. Dat materiaal is vervolgens in
houten mallen gegoten om zijn modulevorm
te krijgen. Aan het nog natte betonoppervlak
heeft Koenen stukjes gekleurd, keramisch
materiaal en andere stenen toegevoegd, die
hij verzamelde uit de gesloopte onderdelen
van de Sphinxfabriek. Zo zijn de nu zichtbare
groene stukjes afkomstig van een werkvloer,
de gele stukjes tegel van een wasgelegenheid.
Door het droge beton daarna te schuren en
te polijsten, ontstaat een prachtig terrazzo.
‘De kleuren worden bij polijsten nog intenser.

Toch heb ik het oppervlak bewust niet
glanzend gemaakt, omdat het beton na enkele
regenbuien toch weer dof wordt. Zo is het
eerlijker.’ De modules zijn behandeld met een
minerale nanocoating om ze te beschermen
tegen water en andere weersinvloeden. De
bank is verder volledig hufterproof. Zelfs voor
skaters die de bank meteen na plaatsing
hebben ontdekt.

Big Bag
Het ontwerp en de plek voor een tweede
setup heeft Koenen al bedacht: drie golvende
schijven met een diameter van 2 meter
bij de Tapijnkazerne in het Jekerkwartier,
gemaakt met materiaal van een afgebroken
atoombunker.
Ook buiten Maastricht hoopt hij zo stukjes
bouwgeschiedenis te preserveren en respect
te tonen voor wat was: ‘Idealiter benaderen
architecten, stedenbouwkundigen en
projectontwikkelaars mij voordat een gebouw
of een constructie gesloopt en gebroken gaat
worden. Reserveer een Big Bag
bouwpuingranulaat en ik maak een unieke bank
van het verdwenen gebouw in een nieuwe
context.’

www.paulkoenen.com / www.minestone.eu

69 ArchitectuurNLTekst Emy Vesseur Fotografie Paul Koenen

ZITOBJECTEN

68-69_paulkoenen.indd 69 27-08-18 15:15

Gerelateerd