ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 17

ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 17

Door: | 29-04-2021

Schoonschip
als school

In 2007 kreeg programmamaker Marjan de Blok de droom om

op een zelfvoorzienende boot te wonen, samen met een groep

gelijkgestemden. Na twaalf jaar plannen maken, regelen en klussen

is Schoonschip, zoals de drijvende wijk in Amsterdam Noord heet,

een feit. Wat is er geworden van de duurzaamheidsambities, en

wat is de kans dat dit pioniersproject navolging krijgt?

Wat heeft de drijvende woonwijk Schoonschip
in Amsterdam Noord gemeen met Palladio’s
16e eeuwse villa’s, Le Corbusier’s Villa Savoye
of Rem Koolhaas’ Maison à Bordeaux? Op
het eerste gezicht niets; we hebben het hier
immers over dertig woonarken, weliswaar met
zorg ontworpen, maar geen architectonische
meesterwerken.
Toch is er wel degelijk een overeenkomst:
zowel Schoonschip als de beroemde villa’s
begonnen als de woondroom van particuliere
opdrachtgevers, die alle ruimte boden
aan experiment en vernieuwing. Palladio
introduceerde met zijn villa’s een nieuw type
rijkeluiswoning, weg van de burcht en het slot.
Le Corbusier toonde in Villa Savoye de vijf
kenmerken van zijn ‘nieuwe’ modernistische
architectuur. Maison à Bordeaux, ontworpen
rond een bewegende ‘kamer’ annex platformlift
herdefinieerde Le Corbusier’s idee van
het huis als woonmachine. Radicaal als de
ontwerpen waren – volgens sommigen zelfs
onmogelijk om in te wonen – groeiden ze
uit tot architectonische iconen en kregen de
ideeën die erin besloten lagen op grote schaal
navolging. En dat laatste is wat de bewoners
van Schoonschip hopen te bereiken.
Ze propageren met hun project geen
nieuwe stijl of vorm; het gaat hen om een
andere manier van bouwen, ja zelfs een
andere manier van leven: circulair, gebruik

makend van hernieuwbare energiebronnen,
consuminderend en bewust van wat we kopen,
welke materialen we gebruiken en het afval
dat we produceren. Zelf zijn ze daar een heel
eind mee gekomen; zo wordt er met behulp van
een biovergister energie gewonnen uit poep
en plas, beschikt de wijk over een zogenoemd
smartgrid voor de opslag en uitwisseling van
elektriciteit uit zonne-energie, en beschikt de
buurt over een mobiliteitshub met (elektrische)
deelauto’s en -fietsen. Maar hoe waarschijnlijk
is het dat ‘de duurzaamste drijvende wijk van
Europa’ navolging krijgt?

Woondroom
Het idee voor Schoonschip ontstond in 2008
toen programmamaker Marjan de Blok een
filmpje maakte over de geWoonboot, een
zelfvoorzienende woonboot bij de voormalige
NDSM-werf in Amsterdam Noord. Duurzaam
wonen, midden in de stad, met de natuur en de
ruimte van het water om je heen; dat wilde zij
ook. Maar wel samen met anderen; dat is een
fundamenteel verschil met de iconische villa’s.
De Blok’s plan sloeg aan bij vrienden en
kennissen, en al snel vormde zich een groepje.
Ze maakten een youtube-filmpje over hun
plan, dat architect Marjolein Smeele op
internet zag. Zij woonde tegenover het Johan
van Hasseltkanaal in Noord, fantaseerde
ook over een waterwoning, en wist dat in

het bestemmingsplan voor het kanaal een
drijvende buurt getekend stond, die moest
passen binnen de duurzaamheidsambities van
de omringende nieuwe wijk Buiksloterham. Ze
benaderde de groep met het idee om samen
met hen die buurt te bouwen.
Ondertussen leerde Blok in 2009 architect
Sascha Glasl van het Amsterdamse bureau
Space&Matter kennen, tijdens een lezing
over hun toekomstvisie voor een circulaire
waterwijk in de Noord-Hollandse Wijdewormer.
De Stichting vroeg Space&Matter om te
onderzoeken of zo’n soort wijk in het Van
Hasseltkanaal gebouwd zou kunnen worden.
Toen dit haalbaar bleek, heeft het bureau
samen met de duurzaamheidsexperts van
Metabolic een stedenbouwkundig plan
met bijbehorende duurzaamheidsprincipes
gemaakt. Glasl zelf was zo enthousiast
geworden dat hij zich ook aanmeldde als
bewoner. Via via raakten meer architecten
bij het project betrokken, waaronder
Wouter Valkenier, die eerder met Smeele,
Space&Matter en Metabolic de duurzame
broedplaats De Ceuvel ontwikkelde, en Matthijs
Bourdrez, gespecialiseerd in groendaken.

Dorpse sfeer
Wat Glasl aantrok in Schoonschip? ‘De dorpse
sfeer’, antwoordt de architect. ‘Dat was ook de
eerste wens die naar voren kwam tijdens de

DRIJVENDE WIJK

17 ArchitectuurNL

16-17-18-19-20_schoonschip.indd 17 09-08-19 12:22

Gerelateerd