ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 18

ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 18

Door: | 29-04-2021

workshops die we met de bewoners hebben
gedaan om te achterhalen wat ze wilden.’
Het ontwerp bestaat uit vijf T-vormige houten
steigers, breed genoeg om er bloempotten
neer te zetten en te buurten, en onderling
verbonden door steigers; een soort drijvende
bloemkoolwijk. Aan elke ‘tak’ liggen zes
woonarken, iets gedraaid ten opzichte van
de steiger, zodat iedereen zo veel mogelijk
profiteert van het uitzicht op het water en het
zonlicht.
Een andere wens was diversiteit in beeld en
woningtype, ook omdat niet iedereen over
hetzelfde budget beschikte. Als alternatief
voor de dertig identieke woonarken die in
het bestemmingsplan stonden, bedachten de
architecten om op de helft van de betonnen
drijfbakken twee huizen te bouwen, in omvang
variërend tussen 90 tot 210 m2, met prijzen
tussen de 3 en 8 ton (exclusief erfpacht).
Juridisch was dat nog behoorlijk ingewikkeld.
‘De enige uitweg was om voor elke gedeelde
drijfbak een woonvereniging op te richten
met twee woonrechten’, vertelt Smeele. ‘En
vervolgens moesten we een bank vinden die
zo’n woonvereniging wil financieren.’ Triodos
was daar uiteindelijk toe bereid, ‘puur omdat ze
achter onze duurzaamheidsambitie staan.’

Manifest
Samen bouwen biedt de mogelijkheid om
kennis en kunde te bundelen, maar het
is ook een risico; wat als je het niet eens
wordt? Wie zich bij Schoonschip aansloot
werd daarom gevraagd om een manifest te
ondertekenen. Glasl: ‘Het was niet juridisch
bindend, maar vooral bedoeld als commitment
voor de zoektocht naar de meest duurzame
oplossingen, die we gaandeweg hebben

ontwikkeld en vastgelegd in een dik boek.’
Dat begint natuurlijk met heel goed isoleren;
de EPC mocht maximaal 0 zijn, daar waar het
Bouwbesluit 0,4 eist. Voor de (vloer)verwarming
zijn er warmtepompen die warmte aan het
water van het kanaal onttrekken, het tapwater
wordt verwarmd met behulp van zonneboilers
en warmtepompen, waarbij de douches zijn
voorzien van een installatie om warmte terug te
winnen. Elektriciteit komt van zonnepanelen op
de (groen)daken, tijdelijke overschotten worden
opgeslagen in de accu waarover elke woning
beschikt; via het smartgrid kan elektriciteit
onderling worden uitgewisseld. Voor de niet-
zonnige periodes hebben de 46 huishoudens
één aansluiting op het gewone energienet.

Pilots
Een ander voordeel van samen wonen, is dat
het draagvlak biedt om nieuwe ontwikkelingen
van de grond te krijgen. ‘Qua formaat – 100
volwassenen, 50 kinderen – zijn wij een
interessante doelgroep voor bedrijven’, zegt
Smeele. ‘Daarbij is een verhuizing een ideaal
moment om veranderingen te implementeren.’
Zo is een gesubsidieerd pilotproject gestart
in samenwerking met Waternet om wc-afval
af te voeren naar een bioraffinaderij, waar het
wordt omgezet in energie. Hiervoor moest elk
huis wel twee rioolaansluitingen krijgen: een
voor grijs en een voor zwart water. Daarnaast
moesten de woningen uitgerust worden met
een vacuümtoilet; dit is gekoppeld aan het
erfpachtkavel.
Het bedrijf Next Urban Mobility benaderde
de Stichting met het plan voor een proef met
een deelvloot van elektrische auto’s, -scooters
en -fietsen. ‘Niet iedereen heeft behoefte om
daaraan mee te doen, maar er worden heel wat

auto’s van de hand gedaan’, ziet Glasl, die de
zijne inmiddels heeft verkocht.
Een plan voor een foodhub, waar bewoners
gezamenlijk voedsel kunnen inkopen bij
lokale leveranciers, wat ook moet leiden tot
minder afval van verpakkingen, is in de maak.
De bedoeling is dat bewoners daar met een
eigen munt kunnen betalen. ‘Als je handel gaat
drijven, zoals wij met energie, is het handig
om daar een munt aan te hangen die je weer
kunt benutten om diensten in te kopen’, legt
Glasl uit. Dit systeem werd eerder succesvol
ingevoerd op broedplaats De Ceuvel; de
energie die daar met zonnepanelen wordt
opgewekt wordt uitbetaald in bitcoins waarmee
je in het café kunt betalen.

Hennep, hout en leemstuc
In de keuze voor bouwmaterialen waren de
bewoners vrij, al ging de voorkeur uit naar
natuurlijke producten. Er is een boot met een
gevel vol zonnepanelen en een met muren
van stro als basis. Dat is niet vanzelfsprekend
in de arkenbouw, waar nog volop met piep- en
PUR-schuim gewerkt wordt. Glasl: ‘Daarom
hebben we een tender uitgeschreven voor
een onderzoekstraject waarbij we met
vooruitstrevende aannemers en adviseurs
gedurende een aantal maanden gekeken
hebben hoe je de boten met milieuvriendelijke
materialen kunt maken.’ ‘Geld speelt ook een
rol bij de materiaalkeuze van bewoners’, ziet
Smeele. ‘Maar we merken dat als je mensen
bewust maakt over de impact van hun keuzes,
dat effect heeft; je ziet uiteindelijk veel hout, en
het gebruik van staal en beton is minimaal.’
Met haar partner, duurzaamheidsmarketeer bij
DSM, heeft Smeele alle materialen gecheckt
aan de hand van datasheets. Voor het isoleren

AlS je hAndel gAAt drijven, zoAlS
wij met energie, iS het hAndig om
dAAr een munt AAn te hAngen
die je weer kunt benutten om
dienSten in te kopen.

18ArchitectuurNL

16-17-18-19-20_schoonschip.indd 18 09-08-19 12:22

Gerelateerd