ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 26

ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 26

Door: | 29-04-2021

nieuwe stallingen zich ook op maaiveld. In
Helmond ontwierp Movares zowel een nieuw
stationsgebouw als een fietsenstalling. Het
fietsgebouw is bijna drie keer zo groot als
de eerste. ‘We hebben voorgesteld om een
combinatie van die twee te ontwerpen, in één
gebouw. Maar de tijd was er nog niet rijp voor.
Onze strategie van biking the station zie je nu
wel terug in meer recente ontwerpen, zoals
voor Dordrecht.’
Van der Ree: ‘Soms leeft nog het idee dat een
fietsenstalling een soort bibliotheek is: je zet
kasten neer, en die vul je. Maar logistiek en
wayfinding zijn compleet anders en gerelateerd
aan de menselijke psychologie van gehaast
keuzes maken. Hoe loods je de kratfietsen
en fietsen met kinderzitjes ongemerkt en
comfortabel naar de juiste plek?’ Er was
aanvankelijk bij de stationsstallingen sprake van
ontmoedigingsbeleid op dat front, zag hij. ‘Die
brede modellen en kratfietsen moesten zelf
maar ergens achteraan een plek vinden. Maar
dat werkte natuurlijk niet. Die kratfietsen blijven
echt wel komen, dat moet je goed faciliteren.’

Dordrecht: stalling als beelddrager
‘De stalling is de nieuwe beelddrager’, schreef
Van der Ree in 2013 al over stationsgebieden
in het magazine Stedenbouw en Architectuur.
Dat geldt straks zeker voor de toekomstige
fietsenstalling aan de zuidzijde van station
Dordrecht, ook een ontwerp van studioSK. Er
is een enorme toename van fietsers aan die
kant van het station, maar een goede stalling
is er niet. De omgeving oogt nu behoorlijk
verwaarloosd. ‘Een gemankeerde plek in de
stad’, beaamt wethouder Rik van der Linden.

‘We willen nu een investering doen waarmee
we het hele gebied betere kwaliteit geven.’
Die investering bestaat uit het gelijktijdig
revitaliseren van het Weizigtpark met de
aanleg van een nieuwe fietsenstalling, een
ontwerp met veel hout. Aan de centrumzijde
is het stationsgebouw een rijksmonument,
een uit 1872 daterend, in neorenaissance stijl
opgetrokken gebouw. Aan de zuidkant krijgt
het station van Dordrecht 150 jaar later ook
smoel, als de gemeenteraad met de plannen
instemt. ‘Van een achterkant is straks echt
geen sprake meer’, aldus de gemeente. Van
der Ree: ‘De fietsenstalling wordt een landmark
voor zowel de entree van het station als
voor de fiets. Met een verhoogde luifel in het
midden, die verwijst naar de symmetrie van
het oude stationsgebouw aan de andere kant.
Door over het fietsen na te denken, vrijwel
het enige programma dat er is, geven we
vorm aan de iconografie van het station. Het
bouwwerk wordt bovendien zeer duurzaam,
met een circulaire ambitie en bijvoorbeeld
energieneutraal door toepassing van een
zonnedak.’

Transformeerbaar
Flexibiliteit is enorm belangrijk bij het ontwerp
van fietsenstallingen, benadrukken Jorink en
Van der Ree: ‘Kijk naar de snelle opkomst van
e-bikes. Je weet niet wat er over 15 jaar nodig
is. Je ontwerpen moeten transformeerbaar zijn.
Stepjes, oké, dat lukt wel in deze stallingen. En
met een verdiepingshoogte van ruim drie meter
kun je niet alleen dubbellaags fietsen maar
eventueel ook twee zelfrijdende auto’s boven
elkaar stallen.’ Op dit moment verdwijnen er
in sommige garages al parkeerplekken van
auto’s, ten faveure van fietsparkeerplekken.
‘Zoals bijvoorbeeld bij De Hallen in Amsterdam:
12 autoplekken minder, betekent 120
stallingsplekken voor fietsers erbij.’ Dat is
trouwens lang niet altijd mogelijk, zegt Van der
Ree: ‘Het klinkt vreemd maar de vloerbelasting
voor één auto is minder dan die bij een
publieksbelasting voor fietsen.’

Utrecht: grootste ter wereld
De grootste en meest mediagenieke
fietsenstalling van Nederland bevindt zich
onder Utrecht Centraal. In augustus opent ‘de
grootste fietsenstalling ter wereld’, met een
capaciteit van 12.500 plekken. De afgelopen
maanden was de helft van de stalling al open.
Het ontwerp van Ector Hoogstad Architecten
siert dit jaar de cover van het Jaarboek

Architectuur en won al eerder de betonprijs.
Dit was de eerste keer dat het bureau een
op zichzelf staande fietsenstalling ontwierp,
zegt architect Stijn Rademakers. ‘De opgave
was ook veel uitgebreider dan de stalling
alleen.’ Ook het nu al iconische bollendak en
het stationsplein daaronder werden door het
bureau ontworpen.

Loopafstand zo klein mogelijk
Los van de capaciteit is vooral het feit dat je
ín de stalling kunt fietsen, en er bij oplevering
ook een fietsroute dwars doorheen loopt,
opvallend. Rademakers: ‘De eisen die de
gemeente Utrecht stelde aan de capaciteit in
combinatie met een erg korte tijdsduur tussen
binnenkomst in de stalling en aankomst in de
stationshal, maakte dat je de loopafstand zo
klein mogelijk moest maken. Dus van begin af
aan zijn wij er in ons ontwerp vanuit gegaan dat
je een groot deel van die afstand fietsend af
zou leggen.’ Maar, zegt hij eerlijk: in de praktijk
lukt het niet om die oorspronkelijke limiet te
halen. ‘De besluitvorming rond het beheer bij
het inkomgebied kwam relatief laat op tafel.
De incheck bij binnenkomst was een eis van
ProRail en dat is nu een bottleneck. Wij wilden
dat systeem graag aan het eind, nadat je je
fiets hebt geparkeerd. Dat werkt natuurlijk
sneller.’ Door de fietspaden loopt de stad echt
dóór in de stalling. De stallingen zitten in het
middengebied van een grote rotonde. Fietsers
rijden aan de randen om de stallingsrijen heen.
‘Je wilt in verband met de sociale veiligheid
geen doodlopende paden. Je kunt in deze
stalling nergens met je rug tegen de muur
aan komen te staan. Je moet je overal prettig
voelen.’

9. In de fietsenstalling onder het stationsplein van
Utrecht CS komen 12.500 fietsparkeerplekken.
De vides lopen van het plein tot aan de kelder
waardoor veel daglicht binnen kan komen. 10.
Het materiaalgebruik in de fietsenstalling Utrecht
CS is robuust: beton, staal en hout. 11. Het is
mogelijk om tot aan de stallingsplek te fietsen,
zodat de doorlooptijd tussen de entree van de
stalling tot aan de aankomst op het perron, zo
kort mogelijk is. Binnenkort opent de tweede helft
van de stalling en ontstaat er een doorgaande
fietsroute. De stalling en het stationsplein met
het iconische bollendak zijn beide ontworpen
door Ector Hoogstad Architecten • Foto’s Petra
Appelhof.

9

26ArchitectuurNL Tekst Anka van Voorthuijsen

22-23-24-25-26-27_fietsenstallingen.indd 26 09-08-19 12:23

Gerelateerd