ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 62

ArchitectuurNL 04 2019 – pag. 62

Door: | 29-04-2021

Ontwerpen op krimp
Voor veel scholen is het opstellen van een programma van eisen een momentopname,

zegt Pieter Benschop, senior architect bij NOAHH | Network Oriented Architecture. Ook

de op dat moment gewenste flexibiliteit is volgens hem slechts een inschatting op korte

termijn, zeker in vergelijking met de totale levensduur van een gebouw. Om zaken niet

te veel vast te leggen voor de toekomst, te anticiperen op veranderende onderwijsvisies

én toch een nieuwe basisschool in een krimpgebied te realiseren, ontwikkelde NOAHH

flexibele structuren die zich blijven aanpassen aan de veranderende wensen van de

gebruikers maar toch een sterke identiteit hebben.

‘Veel scholen worden tijdens hun bestaan
verschillende keren verbouwd zonder dat daar
een totaalvisie aan ten grondslag ligt’, weet
architect Pieter Benschop. ‘Hierdoor ontbreekt
het vaak aan overzicht en samenhang. Bij
NOAHH kiezen we ervoor om in onze projecten
een zo open mogelijke structuur aan te bieden
waarin aanpassingen in de tijd eenvoudiger
zijn te realiseren. Verder zit voor ons de
uitdaging in het toevoegen van zoveel mogelijk
polyvalentie, zowel in de ruimten als in het
meubilair.’

Meervoudig, flexibel en sociaal
duurzaam
Het meervoudig gebruik van ruimten geeft
NOAHH de mogelijkheid de functionaliteit
van deze ruimten voor een langere termijn
te garanderen. Een mooi voorbeeld van
meervoudig en flexibel gebruik is MFA
Biggekerke, opgeleverd in februari 2019. Deze
school, die plaatselijk beter bekend staat onder
de naam ‘Onderdak’, is zowel een dorpshuis
als een basisschool. De gemeenschapsruimte
wordt daarom voor heel divers gebruik ingezet.
De maat, schaal en materialisatie van deze
ruimte is door NOAHH zo gekozen dat hij zowel
groot en licht als klein en intiem gemaakt kan
worden. Verder is er zowel in de structuur als
in de installatie rekening met een dalend aantal
leerlingen, omdat krimp in de provincie Zeeland
een realiteit is. NOAHH heeft al voorgesorteerd
op deze krimp. Door bij het ontwerp al na te

denken over een tweede bestemming voor
het pand, was het toch mogelijk nieuwbouw
voor de school te realiseren. Zodra er in de
toekomst te weinig scholieren zijn dan kunnen
de schoollokalen met enkele ingrepen tot
vier levensloopbestendige woningen worden
ingericht. Door accommodaties te ontwerpen
die na verloop van tijd eenvoudig kunnen
wisselen van invulling, zorgt NOAHH dat de
leefbaarheid blijft behouden in deze regio’s, en
fungeert het gebouw als voorbeeld en inspiratie
voor andere krimpgebieden.
MFA Biggekerke is verder wat energiebehoefte
betreft met het predicaat ‘nul op de meter’
een duurzaam gebouw. Marco van der Wel,
directeur van woningcorporatie Zeeuwland
die het gebouw in eigendom heeft, vindt het
gebouw ook op een andere manier duurzaam.
‘Als de school straks is vertrokken en er
senioren in de appartementen wonen, kunnen
zij met gemak beroep doen op lichte vormen
van zorg vanuit het dorpshuis. Zo kun je er heel
lang gebruik van blijven maken.’

Gebouw als markthal
Het ontwerp is sterk geworteld in de
karakteristieke context. In de morfologie van
het dorp zocht NOAHH naar een passende
korrelgrootte en vond deze in de schaal van de
boerderijschuren. Het concept van het gebouw
werkt als een markthal waarbij een geplooid
overhuivend dak, dat refereert aan historische
boerderijen, onderdak biedt aan alle culturele,

sociale en educatieve dorpsactiviteiten.
Drie puntdaken volgen het onderliggende
programma. Een deel huisvest het dorpshuis
en verenigingen, het gebouwdeel aan de
andere zijde biedt plaats aan de basisschool
en kinderopvang. Het middendeel omvat een
aula, een foyer met tribunetrap en een grote
loopbrug, die alle ruimtes in het gebouw met
elkaar verbindt.

Blijvende leefbaarheid in
krimpgebieden
Tineke Lupi van Platform31, een landelijke
kennis- en netwerkorganisatie die zich
bezighoudt met trends in stad en regio, vindt
het een bijzonder project. ‘Wat ik vooral mooi
vind, is dat een woningcorporatie zich inzet
om de leefbaarheid in een kleine kern te
behouden. We zien in andere krimpregio’s
dat corporaties juist worstelen met deze
problematiek en zich terugtrekken, waardoor
bijvoorbeeld dorpshuizen en scholen leeg
komen te staan.’
Dit initiatief kan volgens haar ook een
voorbeeld zijn voor andere krimpgebieden in
Nederland. ‘Flexibiliteit van een gebouw is het
toverwoord. Dus dat je tijdens de ontwikkelfase
al goed nadenkt over een eventuele invulling in
de toekomst. Daarnaast is de combinatie met
verduurzaming en circulair bouwen sowieso
iets waar iedereen mee te maken krijgt in de
toekomst. In het gebouw in Biggekerke zijn
deze drie elementen goed zichtbaar en dat kan

FLEXIBEL BOUWEN

62ArchitectuurNL

62-63-64-65_noahh.indd 62 09-08-19 12:31

Gerelateerd