ArchitectuurNL 05 2016 – pag. 22

ArchitectuurNL 05 2016 – pag. 22

Door: | 29-04-2021

4. G-starwinkel in Arnhem: oude en nieuwe
tegeltableaus. 5 en 6. Het Oog op museum De
Fundatie in Zwolle, wigvormige keramieken
tegels in blauw-wit. Ontwerp van Bierman-
Henket. 7 en 8. Zowel een eerbetoon aan de
Nederlandse tegeltraditie als pragmatisme: het
ontwerp dat Isra Paez voor Mecanoo ontwierp
en dat in de keuken van het Hilton Schiphol is te
zien. 9. Fiets- en voetgangerstunnel bij Centraal
Station Amsterdam. Ontwerp Benthem Crouwel
architecten, Merkx + Girod, Irma Boom. 10 en
11. Elfstedenbruggetje vlak voor Leeuwarden:
It Sel Heve, afbeelding is opgebouwd uit
tegels met foto’s van deelnemers aan diverse
elfstedentochten. Ontwerp beeldend kunstenaars
Maree Blok en Bas Lugthart

4

die de afbeeldingen vervolgens zelf inbakken. Het keramische kleurpigment is relatief kostbaar,
net zo als de digitale printers, die bovendien snel slijten doordat het pigment eigenlijk bestaat uit
kleine glasdeeltjes. Maar ontwerpers zijn slim, zegt Pasveer: ‘Als je wat stand alone afbeeldingen
verspreid over een betegelde wand, heb je met drie vierkante meter gedecoreerde tegels
bijvoorbeeld een hele tunnel opgevrolijkt en is het toch betaalbaar.’

Ontwerpen steeds wilder
Pasveer: ‘Architecten waren aanvankelijk nogal terughoudend. In het begin was het allemaal heel
subtiel qua kleur en vorm, maar we zien nu dat de ontwerpen steeds wilder worden. Voor het Hilton
Hotel Schiphol hebben we witjes met Delftsblauwe afbeeldingen bedrukt. Dat is een fantastische
overdaad aan beelden die je ziet.’ Het ontwerp voor de wanden in de open keuken van het
Hilton is van architect en ontwerper Isra Paez, die het ontwerp maakte voor architectenbureau
Mecanoo. Paez koos voor tegels. Deels als een eerbetoon aan de Nederlandse tegeltraditie, zegt
hij. ‘Daarom heb ik ook voor het blauw gekozen, als referentie aan Delfts blauw aardewerk, maar
dan wel met eigentijdse afbeeldingen en symbolen.’ De tweede reden om voor tegels te kiezen
was pragmatisch: ‘Ik zocht naar een materiaal dat makkelijk en goed schoon te maken was omdat
de wanden in een open keuken zijn geplaatst die intensief wordt gebruikt en intensief wordt
schoongemaakt.’
Hij ontwierp drie wanden van ongeveer 2.50 bij 5.00 meter voor de open keuken van het hotel.
Paez liet zich inspireren door allerlei elementen en activiteiten die zich op en rond de luchthaven
afspelen, attributen die met Aziatisch eten te maken hebben en de Hollandse cultuur. De éne wand
laat helikopters, luchtballonnen, fietsen, koffers etc. zien: ‘Een georganiseerde chaos als metafoor
voor het dagelijks leven op Schiphol’, aldus de architect. Op de tweede wand zijn in dezelfde
stijl getekende hapjes te zien van dumplings tot vissen en sushi als ‘viering van de 21e eeuwse
gastronomische ervaring.’ Op de Hollandse wand (uiteraard) fietsen, windmolens, grachtenpanden
maar ook een Rietveldstoel en bijvoorbeeld een detail uit een schilderij van Mondriaan. Het zijn
verleidelijke tegelwanden, waar je naar blijft kijken en zoeken wat er allemaal in verborgen zit, om
steeds weer iets nieuws te ontdekken. De tekeningen werden door Pasveer via transfers op de
tegels gezet. Luxe, functionaliteit en een creatief statement in één, vindt Paez.

Esthetische overwegingen
Ook bij Koninklijke Tichelaar in Makkum merken ze dat architecten sinds enige tijd weer
enthousiast gebruik maken van tegels in hun ontwerpen. ‘Voor praktisch gebruik, voor sanitair
en keukens, zijn tegels natuurlijk nooit weg geweest, maar om tegels en tableaus vooral vanuit
esthetische overwegingen toe te passen, is echt een trend’, zegt Hilco Vos van Koninklijke
Tichelaar. Het bedrijf maakt sinds een aantal jaren geen standaard producten op voorraad meer,
maar werkt alleen op projectbasis. ‘Juist daar is veel belangstelling voor’, zegt Vos. ‘Architecten
kunnen zich hiermee onderscheiden en dat vinden ze belangrijk. Wat wij samen met hen
ontwikkelen, kom je nérgens anders tegen.’
De fiets- en voetgangerstunnel onder het Centraal Station in Amsterdam is voorlopig een absoluut
hoogtepunt van wat er aan tegeltableaus in de openbare ruimte te zien is in Nederland. Het
tableau werd handgeschilderd in Makkum. Eén wand van de 110 meter lange tunnel is voorzien van
‘Zeegezicht aan het IJ’, een bewerking van een 18e eeuws tegeltableau van Cornelis Bouwmeester
door vormgever Irma Boom.
Het betegelen van voetgangers- en fietserstunneltjes is al tientallen jaren populair. Het ziet er beter
uit dan betonnen wanden, graffiti-artiesten laten de vlakken meer met rust en zo niet, dan is een
tegelwand goed schoon te maken. Vaak worden buurtbewoners betrokken bij het ontwerp, soms
gaat de opdracht naar professionele ontwerpers.

Metronetwerk
Architectenbureau GROUP A is betrokken bij de renovatie van de 16 metrostations van de
Oostlijn in Amsterdam en koos voor het aanbrengen van tegels en tableaus op alle stations. Het
metronetwerk dateert uit de jaren zeventig en is uitgevoerd in ‘brutalistische beton-architectuur’,
omschrijft architect Maarten van Bremen. Het betonwerk wordt schoongemaakt, de verrommelde
stations worden ‘opgeruimd’ en als contrast met het ruwe en grove materiaal komen op alle
stations ‘gladde en glimmende wanden van mooi geglazuurd tegelwerk.’

22ArchitectuurNL

20-21-22-23-24-25_tegeltableaus.indd 22 10-10-16 15:47

Gerelateerd