ArchitectuurNL 05 2016 – pag. 66

ArchitectuurNL 05 2016 – pag. 66

Door: | 29-04-2021

vlaggetje

66ArchitectuurNL Tekst ?? Fotografie ??

In al zijn complexheid vat ik deze speelruimte samen onder het begrip
‘compositie’ (noot 4).

Compositie
In de afgelopen honderd jaar is mede door de ontwikkeling van
de techniek het woonvraagstuk gereduceerd tot een technisch en
daarmee een doelgericht probleem. Echter het wonen kent geen
scherp omschreven doelstellingen en kan helemaal niet zo expliciet
gespecificeerd worden. Het begrip wonen is heel subjectief, cultureel
en in de tijd gesitueerd. Men kan stellen dat de woningbouw die uit
de modernistische traditie voortkwam, wel voldeed aan een basis
functioneel programma van eisen, maar dat het wonen in al zijn geuren
en kleuren niet tot bloei komt binnen de beperkingen van een gesloten
en functioneel productieproces (noot 5).

In de eenentwintigste eeuw zullen (industriële) productieprocessen een
meer open karakter gaan krijgen en synoniem worden met evoluerende
systemen. Hierin zitten aspecten van rationalisering (optimalisering),
maar even essentieel ook momenten van toeval (mutatie). Het toeval
hoeft in dergelijke processen niet meer gezien te worden als een
hinderlijke afwijking van een gesloten systeem, maar als een mogelijk
zinvolle mutatie.

processen gegenereerd worden door middel van volledig expliciete
regels. Door in de computer deze processen ad random en in veelvoud
te doorlopen kunnen patronen naar boven komen die meer trefzeker
waarschijnlijkheden definiëren dan men op basis van een deductief
rationeel proces had kunnen genereren.
Dit klinkt abstract maar in de praktijk zien we dat rationeel gedefinieerde
besluitvormingsprocessen de plank vaak misslaan en democratisch
gestuurde processen achter de feiten aanhollen. In de politieke realiteit
wordt er door de overheid steeds minder regie gevoerd en staat de
discipline stedenbouw onder druk.
De totaal nietszeggende, maar wel schreeuwende bebouwing langs
onze snelwegen zijn hier een treurig resultaat van.

Scheveningen als pilot
Onmacht is het eerste wat een architect ervaart als hij midden in
een stedelijk transformatieproces moet opereren. Toch kan juist
deze positie resulteren tot een zinvolle strategie. De afgelopen twee
decennia heeft Archipelontwerpers aan 26 projecten in de haven van
Scheveningen gewerkt. Opdrachten voor verschillende opdrachtgevers,
met verschillende prioriteiten, ambities en budgetten. Tien projecten zijn
uitgevoerd. In één van deze projecten zitten wij met ons bureau met een
mooi zicht op de haven. Per toeval kon deze ontwikkeling in de haven
van Scheveningen als een proeftuin gebruikt worden.

Deze ontwikkeling betekent voor een architect een andere aanpak van
het ontwerpproces. In plaats van gefocust te zijn op het architectonische
object als eindresultaat van een ontwerpproces, zal de architect
zich op een hoger abstractieniveau moeten richten en spelregels en
randvoorwaarden moeten specificeren. Het proces van co-creatie
dat hieruit kan voortvloeien kan men opvatten als een spelsituatie. In
de meeste spellen mogen de regels tijdens het spel niet veranderen.
Als wij onze wooncultuur als een spel opvatten dan is dat een ‘zelf
veranderend spel’, waar tijdens het spelen de regels evolueren. Door
gebruik te maken van algoritmes kunnen complexe en onvoorspelbare

Tijdens dit transformatieproces werd het duidelijk dat de stedenbouwers
van de politiek steeds minder ruimte voor regie kregen. Overgelaten
aan willekeurige en gefragmenteerde ontwikkelingen probeerden wij
toen voor de haven een strategie te introduceren om de middelmaat
van het monofunctionele ontwikkelen te omzeilen. Vanuit deze
achtergrond introduceerde Archipelontwerpers in het verlengde van
het Luchtgebonden bouwen de Stepping Stone Strategie. Met het
opleveren van recente nieuwbouwprojecten als de Havenmeester en het
Kaviaarhuis die refereren aan de reeds eerder gerealiseerde projecten
Nautilus, IJsvis en Harbor View wordt deze aanpak langzaam manifest.

De geprinte ‘not only hollow chair’ van Dirk Vander Kooij, Free Universal Construction Kit van FAT Lab, New York. Dit zijn passtukjes om verschillende

speelgoed bouwsystemen op elkaar af te stemmen en te kunnen combineren.

64-65-66-67-68-69_tabularasa.indd 66 10-10-16 16:03

Gerelateerd