ArchitectuurNL 05 2017 – pag. 29

ArchitectuurNL 05 2017 – pag. 29

Door: | 29-04-2021

Creatieve diamant
De voormalige Diamantbeurs aan het Weesperplein in Amsterdam moet, net als in de

tijd dat de diamanthandel de drijvende economische kracht van de stad vormde, een

bruisende plek worden met creativiteit als economische motor. Willem Sijthoff Media

Groep en investeerder Brouwershoff kochten het pand in 2015 om in 2018, na verbouwing

naar ontwerp van ZJA, Capital C af te leveren, het creatieve hoofdkantoor van de stad.

Veel Joodse thuiswerkers die rond 1900
diamanten slepen, verhandelden die in
cafés op het Rembrandtplein. Totdat de
handel zo omvangrijk werd dat er een
bedrijfsverzamelgebouw moest komen voor
de handel, de bank en de slijperij. In 1910
ontwierp architect Gerrit van Arkel de enorme
Diamantbeurs aan het toen nog landelijke
Weesperplein met enorme kastanjebomen.
Het had een grote beurszaal op de bel-
etage, boven kantoren en vergaderzalen, een
telefoonzaal, post- en telegraafkantoor en in
de kelder een restaurant met biljart, kapper en
uiteraard de kluis met diamanten.
Vanuit deze plek ontstonden de eerste
vakbonden en zelfs sanatorium Zonnestraal
in Hilversum. Voor het slijpen van diamanten
werden namelijk koperen steeltjes gebruikt.
De kapotte steeltjes gingen in de bak voor
oud metaal en de waarde daarvan werd –
vooruitstrevend als vakbondsleider Jan van
Zutphen was – niet meer aan drank uitgegeven
maar in een zorgverzekering gestopt: het
Koperen Stelen Fonds. Daarvan is Zonnestraal
gebouwd waar de arbeiders, die van het slijpsel
tuberculose kregen, in de frisse lucht beter
konden worden.
Een vroegere medewerker van Van Arkel
realiseerde in 1919 een zesde verdieping op
de Diamantbeurs. Een etage in Amsterdamse
Schoolstijl met een houten dak dat in 1956 is
afgebrand. In de jaren negentig volgde een
modernistische dakopbouw met overstekende
luifels. En nu realiseert ZJA Zwarts & Jansma
Architecten een nieuwe dakopbouw.

Gemeentekantoor
Na vertrek van de beurs in 1989 naar
Amsterdam Zuidoost, huisvestte de Dienst

Milieu en Bouwtoezicht van de Gemeente
Amsterdam zich hier tot 2010. Deze liet
helaas niet veel over van de oorspronkelijke
staat van het gebouw dat pas in 2004 een
monument werd. Toen zaten de verlaagde
plafonds er al in en waren veel mooie
architectonische elementen al gesloopt,
zoals de grote boogramen omlijst door groen
geglazuurde verblendstenen en de houten
cassetteplafonds op rijk geornamenteerde
kolommen. De allereerste in Nederland
gebouwde betonnen koepelschaal van het met
groen koper bedekte klokkentorentje is echter
volledig intact gebleven. Evenals de siertegels
aan weerszijden van de hoofdingang, met
rechts een uitbeelding van een gevleugelde
Mercuriusstaf en links een slijpmolen met twee
slijparmen en twee ingeklemde diamanten.

Capital C
Willem Sijthoff was op zoek naar een koop- of
huurpand van zo’n 1500 vierkante meter. Een
centrum voor de creatieve industrie had hij in
gedachten, waar hij zijn uitgeefinitiatieven, die
nu verspreid zijn over drie locaties in de stad,
onder kon brengen. Dat voormalig wethouder
Caroline Gehrels al rondliep met het plan voor
een ‘Huis voor de Communicatie’ waarin de
hele creatieve industrie samen zou komen,
daaraan komen Willem Sijthoff Media Groep en
investeerder Brouwershoff (Cor van Zadelhoff)
nu tegemoet. ‘We roepen namelijk wel dat
we een creatieve metropool zijn, maar die
bestaat uit allemaal losse plekken’, zegt de
mediaondernemer en uitgever.
Sijthoff begeeft zich ook in de kunstwereld,
als verzamelaar, kenner en oprichter van
Amsterdam Art Weekend. ‘Ik neem dan wel
eens mensen uit de reclamewereld mee, ook

naar de open dagen van de Rijksacademie
bijvoorbeeld. Ik vind het gek dat je deze
reclamemensen zelden tegenkomt in
een galerie of museum. Het zijn volstrekt
gescheiden werelden’, vertelt hij in de ijskoude
en kale betonnen karkas dat straks een warm
en levendig Capital C moet worden met een
oppervlakte van maar liefst 8000 vierkante
meter.
Onder één dak komen werkplekken
voor creatieve startups en bedrijven,
boardrooms, een auditorium, ruimtes voor
workshops, boekvernissages, debatten en
lezingen of audio- en videopresentaties.
Brancheverenigingen kunnen er hun ‘clubhuis’
vestigen zoals de VEA en de ADCN, en zelf
pakt Sijthoff 1000 vierkante meter voor zijn
uitgeefgroep. Ook horecagroep Debuut gaat
hier een vestiging van Stan & Co beginnen.
Daarnaast komen er pop-up exposities in het
trappenhuis voor het grand café.

Torentje
Voor het markante torentje worden de meest
multifunctionele functies bedacht. Zo fantaseert
architect Rein Jansma over private dining aan
een grote ronde tafel, een expositie over de
geschiedenis van de Diamantbeurs, en een
artist in residency. Een office for one day,
bedacht netwerker, publicist en curator Anne
van der Zwaag.
‘We willen de waarde die de diamantindustrie
rond 1900 had voor Amsterdam doortrekken
naar nu. De stad was de plek waar de
diamanten werden geslepen, waar
ondernemerschap en vakmanschap aanwezig
waren. Dat moet weer tot leven komen in
Capital C – dat zoal staat voor Creativiteit
en Community en C is ook het scheikundig

29 ArchitectuurNL

Hergebruik

28-29-30-31_diamantbeurs.indd 29 09-10-17 15:51

Gerelateerd