ArchitectuurNL 05 2017 – pag. 33

ArchitectuurNL 05 2017 – pag. 33

Door: | 29-04-2021

Drie gebogen muren staan in een cirkel rond een eik, ze ogen zeer robuust. Samen vormen ze
een ingetogen herdenkingspaviljoen op begraafplaats Daelwijck in de wijk Overvecht in Utrecht.
Een brede spouw verklaart de dikte van de muren, en is bedoeld voor kaarten en brieven aan
geliefde overledenen, die nabestaanden hier kunnen schrijven en posten. Het paviljoen faciliteert
aldus een nieuwe vorm van rouwverwerking, waaraan volgens de opdrachtgevers – Team
Begraafplaatsen en de afdeling Culture Zaken van de gemeente Utrecht – behoefte is nu religieuze
rouwrituelen steeds meer naar de achtergrond verdwijnen. Het idee is afkomstig van kunstenaar
Ingeborg Meulendijks, die in 2016 samen met drie andere kunstenaars uitgenodigd werd om een
ontwerpschets te maken. Unaniem is gekozen voor het ontwerp ‘Aan mijn liefste’ van Meulendijks,
dat in 2017 is gerealiseerd.

Contemplatieve ruimte
Ingeborg Meulendijks werkt op het raakvlak van beeldende kunst en architectuur. Haar
architecturale werk is vaak gericht op het scheppen van ruimte voor contemplatie en bezinning,
zoals stilteruimtes en een kapel. De opdracht in Utrecht is haar dan ook op het lijf geschreven.
Meulendijks zegt hierover: ‘De opgave is bijzonder en eervol. Het paviljoen onder de boom

beoogt mentale, emotionele en fysieke
geborgenheid te geven aan de bezoeker, zodat
het vertrouwen wordt ondersteund om verdriet
onder woorden te brengen.’
Drie nissen met een schrijfblad en een kruk
nodigen uit om een brief te schrijven, die
vervolgens in een van de openingen in de
muur gepost kan worden. De nissen hebben
de afmeting en vorm van een menselijke
gestalte. Meulendijks: ‘Sommigen zien er een
Maria-figuur in, anderen juist een nis als in
een moskee, het is bedoeld voor alle mensen,
religieus of niet. De holle vorm verwijst naar de
afwezigheid, het gemis van een dierbare. Het is
een intieme ruimte waarin je kan plaatsnemen
en een brief schrijven of een tekening maken.’
De brieven en tekeningen kun je posten
in spleten in de muur of opgerold in de
keramische brievenroosters naast de nissen. Ze
blijven liggen in de brede spouwen. Mochten
die ooit vol raken, dan kunnen ze van boven
af leeggeschept worden, waarna de brieven
ceremonieel begraven worden.
Ook kunnen mensen thuis een brief schrijven
aan een overledene en deze sturen naar ‘Aan
mijn liefste’ in Daelwijck, die wordt dan door
de postbode in het paviljoen bezorgd. Tijdens
de opening van het paviljoen op 3 juli heeft
Ingeborg Meulendijks zelf ook een brief aan
een dierbare leermeester gepost.

Ambachtelijke productie
De grote eik is de levende as van het ronde
paviljoen. Zowel de cirkel als het getal drie
zijn veelgebruikte symbolen voor eenheid

en eeuwigheid. De drie muren zijn opgetrokken in handgemaakte keramische stenen, de
dakconstructie, schrijftafels en krukken zijn van eikenhout en het dak is bekleed met zink. ‘Ik kies,
soms tegen beter weten in, voor ambachtelijke technieken, zeer arbeidsintensief handwerk en
archaïsche materialen zoals klei en massief hout. Dit is niet om het verleden te actualiseren, maar
om elk begrip van tijd te doen vervluchtigen.’ verklaart Meulendijks haar materialenkeuze.

1. Een afwisseling van geglazuurde en
ongeglazuurde stenen en verschillende dieptes
verlevendigen het metselwerk. De houten
dakconstructie ligt als een deksel op de muur,
zodat de brieven uit de holle muren kunnen
worden geschept al deze vol dreigen te raken. 2.
Ontwerpschets met drie cirkelsegmenten rond
een grote eik als levende as. 3. Op het grasveld
tussen paviljoen en de entree van begraafplaats
Daelwijck is een picknickplaats gemaakt in
dezelfde baksteen, hetzelfde eikenhout en met
dezelfde kromming als in het paviljoen. 4. Aan
de binnenzijde van het paviljoen kunnen in de
verdiepte delen gedenkplaatjes worden geplaatst
voor overledenen. 5 en 6. In elke muur zit een
schrijfnis en een brievenrooster. Alle keramische
onderdelen zijn van dezelfde klei gemaakt. Aan
weerszijden van de muur is op de grond een
kiezelmozaïek aangebracht.

2

3

4

33 ArchitectuurNLTekst Jacqueline Knudsen Fotografie Rick van der Linden en Jacqueline Knudsen

CROSS OVER

32-33-34_daelwijkutr.indd 33 09-10-17 15:51

Gerelateerd