ArchitectuurNL 05 2018 – pag. 50

ArchitectuurNL 05 2018 – pag. 50

Door: | 29-04-2021

realiteit van het hulpverleningsvraagstuk een
stedelijk probleem is, hoe ziet de toekomst
van deze plek er dan uit? Wihdatopia
verkent de toekomstmogelijkheden en het
handelingsperspectief van het kamp in haar
zoektocht naar bestaansrecht en identiteit.
Door Al-Wihdat bestuurlijk onderdeel
te maken van de stad en daarmee haar
leefomgeving te normaliseren voltooit het
kamp een ontwikkelingstransitie, die van
kamp naar stad. De ontwikkelingscyclus van
deze transitie bestaat uit drie stadia, te weten:
een uitzondering op de regel, heterotopia
en de norm. Het onderzoek laat zien dat
door stedenbouwkundige interventie in
vluchtelingenkampen er kansen zijn voor een
nieuw stedelijk prototype woonomgeving
met een in potentie nieuwe set aan iconische
a¯eeldingen van een veel grotere waarde,
relevantie en inhoud.

1. 1955, Uitzondering op de regel,
De geboorte van Al-Wihdat
vluchtelingenkamp
Het herlokaliseren van verspreide groepen
vluchtelingen in Jordanië naar planmatig
georganiseerde kampen maakte het mogelijk
om de humanitaire goederenstroom en
internationale hulpverlening te optimaliseren
en daardoor operationele kosten te verlagen.
Om het transport van goederen en de
bereikbaarheid van diensten te bespoedigen
werden de vluchtelingenkampen gevestigd
in de nabije omgeving van steden met
snelle toegang tot hoofdwegen, publiek
vervoer, onderwijs, gezondheidszorg en
arbeidsmarkten.
2. 1961, Uitzondering op de regel,

Eerste opwaardering kamp
Het vergde lokale autoriteiten en
hulporganisaties talloze campagnes om
vluchtelingen ervan te overtuigen om tenten te
vervangen door meer duurzame schuilplaatsen
gemaakt van permanente materialen zoals
modder, beton, steen ijzer, zink en asbest.
Vluchtelingen werden in staat gesteld naast de
oorspronkelijke basis-opvangeenheden extra
kamers te bouwen om nieuwe gezinsleden en
verwante families te huisvesten. Elke verticale
uitbreiding van de schuilplaatsen was strikt
verboden.

3. 1975, Heterotopia, Tweede
opwaardering: aanleg
voorzieningen en infrastructuur
In de eerste twee decennia van het
vluchtelingenbestaan, lag het kamp
geïsoleerd aan de rand van de stad en
waren de schuilplaatsen niet verbonden met
gemeentelijke diensten. In 1975 namen lokale
autoriteiten het onderhoud van infrastructuur
en de rehabilitatie van wooneenheden over.
Een elektriciteitsnet, telefoonkabels, een
wegennetwerk en infrastructuur voor riolering
werden geïnstalleerd. Het vluchtelingenkamp
kreeg met de aanleg van fysieke infrastructuur
een permanent karakter. Informele uitbreiding
van schuilplaatsen werden beperkt en actief
gecontroleerd op zonering.

4. 1980, Heterotopia, Nieuwe
bouwregels explosieve groei
Hoewel kampbewoners geen eigendom- of
huurrechten bezitten over het perceel of
schuilplaats die ze bewoonden, kwam het
vluchtelingenkamp in het begin van de jaren

’80 tot bloei als gevolg van de introductie
van nieuwe bouwvoorschriften, betonnen
dakopbouwen waren nu toegestaan. Dit
leidde tot een wederopbouwgolf. Ruimte voor
horizontale uitbreiding was snel uitgeput en
vluchtelingen begonnen in verticale richting te
bouwen.

5. 1991, Heterotopia, Eerste en
Tweede Golfoorlog
Als gevolg van de Eerste en Tweede
Golfoorlog emigreerde een nieuwe stroom
vluchtelingen naar Al-Wihdat. Het kamp was
een aantrekkelijke vestigingslocatie vanwege
een goedkope vastgoedmarkt en huurprijzen,
en de sterke urbanisatie van Zuid-Amman.
Deze nieuwe bewoners veroorzaakten een
explosieve groei in de handel en bouwsector
en trokken derhalve tal van kleine bedrijven
aan. Naast kruideniers en juweliers hebben zich
sinds 1991 nieuwe commerciële ondernemingen
zoals banken, elektronicawinkels, taxibureaus,
fastfoodrestaurants en apotheken gevestigd,
waardoor het kamp is uitgegroeid tot een
commercieel en economisch hart van de stad.

6. 2010, Heterotopia, een buurt in
verval
Jarenlange uitsluiting van stadsplanning
en ontwikkelingsbeleid hebben hun
sporen achtergelaten. Het gebrek aan
stedenbouwkundige interventie heeft
geleid tot een ongezonde leefomgeving. De
ongebreidelde informele aan- en uitbouw van
woningen leidde tot ongewenste versmalling
van straten en stegen, de afwezigheid van
groen en recreatieve voorzieningen. Slechte
ventilatie, een gebrek aan daglichttoetreding,

1

5

2

6

3

7

4

8

50ArchitectuurNL Tekst en beeld Bram van Ooijen

48-49-50-51_master.indd 50 16-10-18 08:18

Gerelateerd