ArchitectuurNL 06 2017 – pag. 11

ArchitectuurNL 06 2017 – pag. 11

Door: | 29-04-2021

100% geleend
Voor de Dutch Design Week ontwierpen Overtreders W en bureau SLA een paviljoen

dat in zijn geheel is opgetrokken uit geleende bouwmaterialen. De materialen moesten

onbeschadigd retour en dus kon er niet worden gezaagd, geboord, gelijmd of geschroefd.

Dat experiment leidde niet alleen tot toepassing van bijzondere bouwtechniek, het

paviljoen is ook een voorbeeld van circulair denken en doen in optima forma.

Een opvallend paviljoen op het Ketelhuisplein
in Eindhoven bleef slechts een week staan.
Tijdens de Dutch Design Week eind oktober
deed het dienst als icoon en centraal punt
voor het World Design Event. Overtreders
W en bureau SLA tekenden samen voor het
bijzondere ontwerp dat het motto 100 %
geleend meekreeg. ‘Een jaar geleden waren
Reinder Bakker en ik tijdens de Dutch Design
Week art director van het Klokgebouw. Wij
wilden voorkomen dat er aan het eind van de
week allerlei materialen in de afvalcontainers
zouden verdwijnen. Door gebruik te maken
van industriële reststromen, geleend en
biologisch afbreekbaar materiaal konden we
ook de hele tentoonstelling bouwen zonder
extra afval te produceren. We gebruikten onder
andere afgekeurde tapijttegels van Interface
om bankjes mee te maken en zonweringsdoek
van Verosol met productiefoutjes voor de
gordijnen waarmee we de routing door het
gebouw maakten’, vertelt Hester van Dijk van
Overtreders W over hun contact met de Dutch
Design Foundation. Dat contact leidde tot
de vraag naar een paviljoen in 2017.

Onbeschadigd retour
‘Dat was voor ons een maatje te groot en dus
hebben we de samenwerking opgezocht met
bureau SLA. Daar werken we vaker mee samen.
En die projecten hebben dan een thema. De
Noorderparkbar was 100% marktplaats, daarna
kregen we 100% plastic met plastic leien uit
afval en nu kozen we voor een tijdelijk gebouw
voor 100% geleend. Alle materialen – liefst
tweedehands – wilden we lenen en na gebruik
onbeschadigd retourneren.’
Basis van het paviljoen – dat in plattegrond de
vorm van een + heeft – waren 12 heipalen van

7 meter hoog en 400 x 400 mm in omvang. De
heipalen zijn geleverd door IJsselmeerBeton,
dat ze na gebruik ook weer terugnam. Deze
palen waren als kolommen geplaatst op de
hoekpunten van het paviljoen. Ze stonden met
een rubberblok op Stelcon-platen. ‘Die Stelcon-
platen lagen er al. Maar op de plaats van de
heipalen hadden we zwaardere platen nodig
en die zijn dus vervangen. De 12 vrijkomende
platen hergebruikten we als podium.’

Plastic bandjes
De heipalen werden met houten spanten
aan elkaar verbonden. De forse balken van
de spantconstructie waren samengesteld uit
standaard balkhout, geleend van Stiho. Door
meerdere balken te stapelen, kon een grotere
balk worden gemaakt. En dat zonder schroeven
en lijmen. De balken werden tot één geheel
gemaakt door plastic bandjes eromheen te
snoeren. Dat was best spannend, zegt Hester
van Dijk.
Constructeur Arup zag de uitdaging van deze
constructie wel zitten, maar er kwam toch
heel wat bij kijken voordat de goedkeuring
kon worden gegeven. Het aanbrengen van de
bandjes was namelijk een handmatig proces,
zodat de krachten niet exact bekend waren.
‘We hebben zo’n balk gemaakt waarna Arup
buigproeven heeft laten uitvoeren bij de TU
Eindhoven. Daarna hadden ze gegevens om
mee te rekenen. En voor de veiligheid was
het advies om een aantal extra bandjes aan te
brengen. Ook wilden we handelslengtes hout
gebruiken. Die lopen op per 30 cm, maar in de
praktijk bleken niet alle maten volop leverbaar.
Dus waren de balken ook in de lengte
opgedeeld in stukken. Arup had aangeven waar
de naden mochten zitten.’

Windverbanden
De spanten zorgden ook voor de stabiliteit
van het gebouw en moesten dus worden
voorzien van windverbanden. ‘We hadden
contact met New Horizon dat sloopmaterialen
oogst en een nieuw leven geeft. New Horizon
heeft onder meer de puien geleverd voor
de gevels op de begane grond. Ook hadden
ze mooie windverbanden uit het gesloopte
kantoor van Rijkswaterstaat in Terneuzen, met
twee parallelle kabels met op het eind een
stalen rol. Die rol konden we weer gemakkelijk
verbinden met spankabels. Behalve op enkele
constructieve cruciale punten, waar de rek in de
spanverbanden ongewenst was. Daar hebben
we enkele ankerplaten speciaal voor moeten
laten lassen.’

Gevel en dak
Het paviljoen had een glazen dak van
kassenbouwer DEGO, die vaker tijdelijke
kassen neerzet. De maatvoering was nog wel
even lastig, omdat deze kassen gootlengtes
hebben van 4 meter. De maten van hout,
kassendak en glazen puien moesten allemaal
op elkaar worden afgestemd. Maar met 3,60
meter van het hout plus 40 cm van de dikte van
de heipaal kwam het uiteindelijk toch precies
uit.
Om de bovenbouw van het paviljoen heen
was een gevel gehangen van plastic leien.
Overtreders W en bureau SLA pasten die
eerder toe voor enkele paviljoens in een
schoolgebouw. De leien zijn gemaakt van
ingezameld huishoudelijk plastic uit de
omgeving. Inmiddels is de mal aangepast
waardoor de leien voldoende overlap en
aansluiting hebben om een waterdichte gevel
te vormen.

11 ArchitectuurNLTekst Henk Wind Fotografie Jeroen van der Wielen en Henk Wind

CirCulair

10-11_people39;spavilion.indd 11 28-11-17 15:53

Gerelateerd