ArchitectuurNL 06 2018 – pag. 13

ArchitectuurNL 06 2018 – pag. 13

Door: | 29-04-2021

Aan het Merwedekanaal in Utrecht, naast de parkeerplaatsen van de Jaarbeurs staat het
Jongeriuscomplex: de Jongerius Villa en het Jongerius Kantoor. Het is nu bijna niet meer
voor te stellen, maar in de jaren 20 was dit ruraal gebied. Hier was de tuinderij van de familie
Jongerius gevestigd. Architect Roel Lichtenberg: ‘Jan nam dat bedrijf over, maar zijn interesse
verschoof. Eerst naar de benzineverkoop – dat werd destijds nog bij de drogist verkocht – en
het plaatsen van benzinepompen en later kreeg hij het Ford-dealerschap. In de hallen werden
T-Fords geassembleerd.’ Van zijn succes kon Jan Jongerius maar kort genieten; hij overleed in
1941 en zijn bedrijf ging in 1953 ter ziele. Maar in zijn kantoor leeft hij voort. Wie de imposante hal
met de marmeren trap betreedt ziet direct de enorme glas-in-loodramen die gemaakt zijn door
glaskunstenaar Willem Mengelberg. ‘Op zestig panelen is te zien wat Jan Jongerius bezighield.
Het is een soort boom, bovenin zit de toekomst inclusief hoge snelheidstreinen. Onderin worden
zijn roots verbeeld en in het midden zijn bedrijf en reizen die hij maakte. De Stichting Vrienden van
het Jongeriuscomplex kreeg de ramen terug van het Ministerie van Defensie die ze sinds 1970 in
gebruik hadden. Glasatelier Hagemeier restaureerde ze, zodat het verhaal van Jongerius – dat in
de glaswand wordt verteld – weer helemaal tot zijn recht komt.’

Geen bouwkundige
Uit alles blijkt dat Jan Jongerius (1888-1941)
een ondernemer pus sang was. Maar een
bouwkundige, dat was hij niet! Toch weerhield
hem dat niet om een onderkomen voor zijn
bedrijf te bouwen. ‘Zijn idee was veel lassen.
En met wat metselwerk en stukwerk ertussen
construeerde hij het gebouw’, vult Carin ter
Beek aan. Het gevolg is wel dat het kantoor
bouwtechnisch nogal afwijkt van de norm.
‘De beganegrondvloer is bijvoorbeeld niet
constructief, terwijl hoe hoger je komt, hoe
sterker het gebouw wordt. Wij hadden het
liever andersom gezien, omdat je dan van
onder naar boven weer kunt opbouwen. Maar
hier moesten we het mee doen: een slecht
gebouw dat bijna op instorten stond en dat de
afgelopen decennia overeind was gehouden
door de panden van defensie die ertegenaan
waren gezet.’
Toch was de liefde na de bouwkundige
inspectie nog niet over. Samen met de
familieleden die de stichting vormen, verkende
Ter Beek een aantal toekomstscenario’s. ‘Een
hotel, foodmarket en een creatieve broedplaats
waren economisch niet haalbaar. Tegelijk
floreerde de villa – die er net voor staat – als
vergaderruimte én kwam er groen licht voor
de woningbouwplannen voor de gemeente
op het oude defensieterrein. Besloten werd
om de gebouwen qua doel op elkaar te laten
aansluiten en er een congrescentrum van te
maken.’

Naar energieneutraal
Om het monument te behouden moest het programma echter aan meer eisen dan uitsluitend
economische voldoen. Ook een goed onderhoudsplan, een prettig binnenklimaat en lage
energiekosten waren vereisten. ‘Dat houdt echter ook in dat iedereen open moet staan voor
nieuwe technische ontwikkelingen. De vraag ‘Wat breng je terug, wat restaureer je én waar
is er ruimte voor nieuwe ingrepen?’ kwam regelmatig terug. En we moesten aan de slag met

1. Op de gevel is een 8 centimeter dik
isolatiesysteem aangebracht en de ramen zijn
naar buiten geplaatst. De stalen kozijnen van
het pand van Jongerius zijn exact nagemaakt,
maar er is een kleine opening uit het profiel
gefreesd, die zorgt voor de noodzakelijke
koudebrug onderbreking. 2. Decoratief element
op de gevel nabij de entree. 3. Van de daklijst
van 1,5 m was slechts 20 cm over, met de
onderrand van het opschrift ‘Jan Jongerius’,
dat nu opnieuw is geplaatst. Ook het Ford-logo
werd onder verflagen teruggevonden en met
een mal opnieuw aangebracht. De V8-symbolen
op de lantaarns zijn van oude foto’s en films
gereconstrueerd. 4. De monumentale entree
heeft een omlijsting in staal en glas.

2

3

4

13 ArchitectuurNL

Hergebruik

12-13-14-15_jongeriusgarage.indd 13 26-11-18 16:34

Gerelateerd