Thomas Widdershoven ontwerpt in samenwerking met MMX-architecten gestreept woonwerkgebouw

Inspiratie

Thomas Widdershoven ontwerpt in samenwerking met MMX-architecten gestreept woonwerkgebouw

Door: Jeroen Junte | 08-12-2020

“Het gebouw is een versmelting van twee disciplines, architectuur en grafisch ontwerp”, zegt Thomas Widdershoven over het woonwerkgebouw dat hij realiseerde aan de drukke Wibautstraat in Amsterdam. Het ontwerp is van hem in samenwerking met architect Arjan van Ruyven. Widdershoven is geen architect maar grafisch ontwerper. In 1993 startte hij het ontwerpbureau Thonik met zijn partner Nikki Gonnissen, eveneens grafisch ontwerper. Het duo werd bekend met huisstijlen voor Museum Boijmans van Beuningen en de VPRO en een prijswinnende politieke campagne voor de SP. Aan de drukke Wibautstraat in Amsterdam staat nu ook het eerste gebouw naar ontwerp van Widdershoven. Het is een staande rechthoekig die alleen wordt doorbroken door hoge hoekramen. Het opvallende kenmerk is een zwart-witte lijnenpatroon dat verticaal en horizontaal over de gevel loopt en een buitentrap die over de hele voorgevel loopt met een diagonale belijning, eveneens in zwart en wit. Het geeft het gebouw een grafische, bijna cartooneske uitstraling.

Pragmatische ontwerpkeuze

Achter de uitgesproken esthetiek van zwart-witte lijnen ligt een pragmatische ontwerpkeuze. “Ik wilde op de hoeken van het gebouw grote glazen vensters van vloer tot plafond, zodat je de hele Wibautstraat kunt zien. Daardoor ontstond als vanzelf een raster. Vervolgens heb ik een buitentrap aan de voorgevel geplaatst om ruimte te besparen. Deze telt namelijk niet bij de gevel. Om een goed ritme van horizontaal, verticaal en diagonaal te krijgen moest de buitentrap een hoek 45 graden krijgen, wat eigenlijk te steil is. Maar dan nog stak de trap te iel af bij het harde grid met de dominante ramen. De oplossing werd gevonden in een belijning over de hele trap. De maatvoering ervan is gebaseerd op de vloerdikte tussen de ramen, die met drie lijnen precies het accent kreeg dat de vloer nodig had. Vervolgens hebben we de hele gevel in deze lijnen uitgevoerd.”

Wat is de overeenkomst tussen grafisch ontwerp en architectuur?

“Het denken over vorm en schoonheid verschilt feitelijk niet zo veel. Het grafisch ontwerp van Thonik is bovendien gebaseerd op een sterkte interne logica, die architectuur ook vereist. Als grafisch ontwerper moet je net als een architect voortdurend met restricties werken. De belijning op de buitengevel was in eerste instantie geen esthetische keuze maar een ontwerpoplossing, die voortkwam uit het plaatsen van een trap aan de gevel. Dit heeft uiteindelijk ook binnentrap gevormd. Uit kostenbesparing moest deze trapleuning van betonplex worden gemaakt, een lomp materiaal. Daarom vroeg ik Envisions, een collectief van ontwerpers van de Design Academy Eindhoven (waarvan Widdershoven van 2013 tot 2017 directeur was) om daarvoor een oplossing te bedenken. Uiteindelijk heeft Envisions-ontwerper Simone Post een streeppatroon bedacht dat over de hele dichte leuning omhoog loopt, een visuele referentie naar de gestreepte buitengevel. Vervolgens ontwierp Post ook een akoestisch wandpaneel op de vergaderruimte op de vierde verdieping. Heel kleurrijk en organisch, als een bewuste stijlbreuk met de dominante geometrie in de architectuur. Deze aanpak, waarbij één concept bepalend is voor het totaalontwerp, is kenmerkend voor Thonik.”

En wat zijn de verschillen?

“Het daadwerkelijke bouwen duurde slechts een jaar. Het verkrijgen van de grondpositie en alle vergunningen kostte elf jaar. Dan weet je meteen wat ik lastig vind aan architectuur. De laatste jaren was dit ene gebouw feitelijk mijn hoofdbezigheid. Maar een gebouw staat dan ook voor een lange tijd en kost ook meer geld en grondstoffen om te realiseren. Dat geeft ook een zwaardere verantwoordelijkheid dan bij grafisch ontwerp, wat vluchtiger is. Bij een gebouw dat zichtbaar in de openbare ruimte van Amsterdam staat heb je ook minder esthetische vrijheid. Iedereen mag iets vinden van je ontwerp – en doet dat ook.” Widdershoven deed ervaring op met zelfbouw met zijn vorige kantoor (inmiddels zijn woonhuis) dat in 2001 door MVRDV was ontworpen. De feloranje kleur van dat gebouw lokte felle protesten uit bij buurtbewoners, waarna het groen werd overgeschilderd.

“Daarnaast vereist architectuur enorm veel specialistische kennis. Dat kan één persoon nooit allemaal beheersen. Daarom zijn er zoveel adviseurs, zoals de installatietechnicus, de aannemer, de constructeur, een opzichter voor de kwaliteitscontrole en dan nog de architect. Elk stadium in de realisatie vraagt ook om andere expertise; de financiering, de welstandsaanvraag, materiaalstudies. Daardoor ben je als architect niet alleen ontwerper maar ook regisseur. Een grafisch ontwerper kan zich onafhankelijker opstellen.” Zo moest Widdershoven lobbyen bij de gemeente voor een stuk grond. “Mijn argument was dat zakelijk vastgoed in Amsterdam zelden in eigendom is van de eindgebruiker, al helemaal niet als deze een creatief beroep heeft. Terwijl het voor de uitstraling van Amsterdam als creatieve stad heel goed zou zijn. Bovendien is een vorm van autonomie door bezit van een eigen werkpand juist voor creatieve professionals cruciaal, zodat je niet te afhankelijk wordt van je opdrachtgevers.”

Hoe kunnen architecten zich laten inspireren door grafisch ontwerp?

“In het bouwproces is de constructie omgeven met veel isolatiemateriaal en daarvoor een buitengevel die feitelijk alleen decoratief is. Er is dus heel veel meer mogelijk dan al die flauwe gevels van baksteen of beton. Ik zeg hier bewust flauw, omdat deze gevels de suggestie weken van een stoer onverwoestbaar gebouw, terwijl het slechts een decorwandje is. Als grafisch vormgever ben ik veel meer gewend om vlakken in te vullen en zie daardoor andere mogelijkheden, zelfs in architectuur, waar toch veel restricties gelden. Aanvankelijk wilde ik een gevel in lange holle buizen van gerecycled plastic, een ontwerp van Dirk van der Kooij die daarvoor een robotarm heeft omgebouwd tot reusachtige 3D-printer. Maar architect Arjan van Ruyven van het bureau MMX overtuigde mij ervan dat dit nooit door de welstandscommissie zou worden aanvaard, omdat alleen geteste gevelmaterialen zijn toegestaan.”

Heeft architectuur bijgedragen aan jouw vakinhoudelijke verdieping als grafisch ontwerper?

“Ik ben tot de conclusie gekomen dat mijn vak relatief licht is. En ook sneller. Er is veel ruimte om te experimenteren maar wat mijn grafisch ontwerp mist is complexiteit en collectiviteit. Daarom was ik zo blij met Arjan van Ruyven. Uiteindelijk bleek hij onmisbaar. De regels, de detaillering, dat alles vereist veel vakkennis. Hoe de binnentrap naast de lift is geplaatst is een ruimtelijke puzzel waar ik zelf niet uit was gekomen. Er zijn in architectuur veel meer factoren die bepalen waarom een idee uiteindelijk toch wel of niet uitvoerbaar is.”

Arjan van Ruyven MMX-Architects
“Waarin ik als architect gescherpt ben in de samenwerking met een grafisch ontwerper is de onbevangen visie op architectuur, al kan daarbij de persoonlijkheid van Thomas Widdershoven een rol hebben gespeeld. Hij denkt los van dogma’s en bevraagt werkelijk alles. De ontwerpkeuzes die hij maakt zijn som nogal… onorthodox. Voor de gevel wilde hij trespa gebruiken, een materiaal dat ik zelf nooit gebruik. Maar in dit geval pakte dat bijzonder goed uit, omdat hiermee de belijning op de gevel nog scherper kon worden aangezet.” “Een grafisch ontwerper is weliswaar getraind in vorm en concept maar daarmee nog niet in de architectuur. Niet alleen op bouwkundige schaal is architectuur veel complexer. Op een fout in het gevelmateriaal bijvoorbeeld kun je lang worden afgerekend, want een gebouw staat er minimaal vijftig jaar. Soms kunnen er zelfs zware financiële consequenties aan een foute keuze hangen. Maar ook de inpassing in de bestaande stedenbouwkundige inpassing is iets waarvoor een architect onmisbaar is. Een stad is veel complexer dan een 2D-ontwerp.”

PROJECTGEGEVENS
Locatie : Wibautstraat 130 / Grensstraat 47 Amsterdam
Ontwerp architectuur: Thomas Widdershoven (Thonik) i.s.m. Arjan van Ruyven (MMX architecten)
Ontwerp interieur: Thomas Widdershoven, Nikki Gonnissen, Bart Guldemond, Sanne Schuurman, Simone Post, Bas van Tol, Hans LensveltConstructeur: SID, Arjan Habraken
Technisch advies: Merosch, Bart Advokaat
Aannemer: Van Schaik
Vloeroppervlakte bruto/netto: 860/650 m2
Bruto inhoud: ·3000 m3
Oplevering: april 2020

Tekst: Jeroen Junte
Fotografie: Ossip van Duivenbode

Schrijf je in voor de nieuwsbrief

Ontvang iedere week het laatste nieuws en informatie op het gebied van architectuur in uw mailbox.

Gerelateerd

Tags: ,
0 Reacties Schrijf een reactie

    Schrijf een reactie

    Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.