De bouwkeet voorbij

De bouwkeet voorbij

Project
Door: Peter Visser | 22-04-2014

Paviljoens zijn van alle tijden, maar het lijkt alsof er de laatste decennia steeds meer aandacht aan de vormgeving wordt besteed. De zelf geknutselde bloemenkiosken, patat- en loempiakramen in oude caravans of bouwketen verdwijnen steeds meer uit het straatbeeld om plaats te maken voor architectonisch verantwoorde bouwwerken. Een leuke klus voor jonge ontwerpers, maar ook gerenommeerde architecten wagen zich eraan.

 

Ogenschijnlijk zijn het meestal eenvoudige gebouwtjes maar omdat ze vaak meerdere functies hebben zijn het toch vaak complexe opgaven. Zoals het parkgebouw in het Amsterdamse Beatrixpark naar ontwerp van Marc Prosman Architecten.

Er zit van alles in, (openbare) toiletten, een opslagruimte voor de dienst groenonderhoud, een ruimte voor de toezichthouder van het naastgelegen kinderbadje, een ruimte voor Vrienden van het Beatrixpark en een servicepunt. Veel functies dus die toch op een logische manier in elkaar moeten passen.

‘Je mag dan wel een enorme ontwerpvrijheid hebben, het is toch behoorlijk passen en meten met zo’n strikt programma’ volgens projectarchitect Brian DeBruijn. De enige restrictie was eigenlijk de bouwhoogte, die mocht niet meer zijn dan drie meter. Maar als architect wil je toch een mooi, in de omgeving passend bouwwerkje neerzetten, dat zowel in de winter, wanneer het gebouw gesloten is, als in de zomer er goed uitziet.

Uiteindelijk staat er een mooi paviljoentje dat organisch opgaat in de omgeving. Door de materiaalkeuze heeft het een groene uitstraling, met baksteen als horizontaal element en hout dat juist verticaal is ingezet. Door de hoogteverschillen tussen de twee materialen trekt het, ook in gesloten toestand, de aandacht.

Multifunctioneel

Een zelfde soort verhaal gaat op voor het Paviljoen de Waag op een binnenterrein met speeltuin aan de Amsterdamse Oude Schans. Het omvat een berging voor spelmateriaal en een toilet, die rechtstreeks van buitenaf bereikbaar zijn en een multifunctionele zaal aan de zuidzijde van het gebouw. Deze ruimte doet onder andere dienst als speeltuingebouw, buurtontmoetingscentrum, naschoolse opvang en er is een ruimte voor de speeltuinbeheerder met zicht op de speeltuin.

Architectenbureau Marlies Rohmer heeft gekozen voor een ovale, sculpturale vorm die het gebouw een eigen identiteit geeft. Het paviljoen is als een bouwpakket ontworpen met geprefabriceerde dragende segmenten bestaande uit een houtskeletbouwschil en een roestbruin gecoate aluminium huid. Deze segmenten zijn in één dag ter plekke gemonteerd. Een holle stalen kolom centraal in het gebouw is het enige andere steunpunt naast de gevels, waardoor veel indelingen mogelijk zijn en het paviljoen in de toekomst aangepast kan worden aan nieuwe omstandigheden.

De dragende segmenten hebben een overstek van een meter en aan de voet zijn er bankjes in opgenomen zodat bezoekers enigszins beschut kunnen zitten. Prettig voor de omwonenden is dat het paviljoen een grasdak heeft, zodat ze vanuit huis uitkijken op een stukje groen in de Amsterdamse binnenstad.

Horeca in Het Oog

Naast multifunctionele paviljoens zijn er ook die slechts één functie hebben, in veel gevallen betreft het dan horeca. Zo is op het Nieuwe Waterlandplein in Amsterdam- Noord eind vorig jaar een opvallend houten paviljoen opgeleverd, Het Oog. Emiel Lamers Architectures maakte het ontwerp voor dit paviljoen in 2007, maar dat is een tijdlang in de ijskast gezet. Pas begin 2013 werd gestart met de bouw, nog steeds volgens het oorspronkelijke winnende prijsvraagontwerp.

Het is gebouwd in opdracht van woningbouwvereniging Ymere in samenwerking met gebiedsontwikkelaar AM. Samen met DRO Amsterdam waren zij verantwoordelijk voor de herontwikkeling van het winkelcentrum en woningen op en rondom het Nieuwe Waterlandplein. Op de grens van dit rechthoekige plein en een toekomstige groenzone staat nu een vrijstaand houten paviljoen in de vorm van een oog.

Voor de gebogen glazen gevels is een vier meter hoge pergola met houten lamellen aangebracht. Op zonnige dagen ontstaat hierdoor een fraai schaduwpatroon op het ruime terras, dat in combinatie met de slanke houten kolommen een zuidelijke uitstraling aan het plein geeft.

Het paviljoen is in twee apart functionerende horecagelegenheden opgedeeld. De zuidoostzijde is georiënteerd op het plein en is hierdoor het meest geschikt voor daghoreca, terwijl de noordwestzijde met één punt in het toekomstige park steekt en nu een brasserie/ restaurant herbergt.

Het paviljoen bestaat uit ronde inlands lariks houten kolommen, een betonnen kern en stalen liggers. Hiertussen liggen houten balken passend bij de western red cedar houten lamellen van de luifel.

Veel aandacht is besteed aan de afwerking van het dakvlak, aangezien deze door de bewoners van de nieuwe hoogbouw rondom het plein wordt gezien. Zo is er speciaal voor alle noodzakelijke apparatuur (ventilatoren, koelunits etc.) een houten dakopbouw gemaakt. Het resterende dakvlak is afgewerkt met een mos-sedum begroeiing.

Passen Op de Plek

Naast vaste paviljoens zijn er natuurlijk ook veel tijdelijke onderkomens. Zo staat er sinds januari van dit jaar midden op het Utrechtse Westplein, op een stukje niemandsland op de Kop van Lombok, het paviljoen pOp. Stichting Maanzaad, onder leiding van Marij Nielen en Marieke Mulder, is de initiatiefnemer en de bouwer van het paviljoen. Architect Doris Nielen van Edda Architectuur en Vormgeving heeft het paviljoen ontworpen in samenwerking met Önen architecten. Voor een periode van 5 jaar moet pOp in dit drukke transitiegebied een stepping-stone zijn voor bezoekers aan de wijk Lombok en omgeving.

Omdat het om een tijdelijk bouwsel gaat – de planning is dat het vijf jaar blijft staan – heeft het de vorm van een tent gekregen. Een deel van de bouw is uitgevoerd door vrijwilligers. Onderdeel hiervan was het maken van de decoratieve dakbedekking. Deze bestaat uit handgemaakte dakpannen met een persoonlijke tekening.

In het paviljoen worden activiteiten georganiseerd op het gebied van kunst, theater en muziek in de openbare ruimte, met als doel bewoners actief te betrekken bij buurtactiviteiten en vergeten of verwaarloosde stukjes urbaan niemandsland een nieuwe bestemming te geven. Ook is er catering, je kunt hier terecht voor handgezette filterkoffie met opgeklopte melk, een broodje pOp of soep, ook om mee te nemen.

De Uitdaging

In het kader van het wijkontwikkelingsplan voor Leiden Noord wordt het park Tuin van Noord gerevitaliseerd zodat het als groen hart van de wijk beter toegankelijk wordt en een meer centrale functie krijgt. Onderdeel daarvan is het paviljoen De Uitdaging, een kleinschalig ontmoetingspunt met onder andere een theehuis, het buurtmuseum Leiden Noord en een speluitgiftepunt. Na de zomer zal de bouw starten.

Centraal staat de ontmoeting tussen buurtbewoners, een zorgvuldige inpassing in de parkachtige omgeving en de ambities op het gebied van duurzaamheid zijn zeer hoog. Het paviljoen heeft de vorm van een driepoot, in het middelpunt van het gebouw bevindt zich het zitgedeelte van het theehuis. De overige programmaonderdelen zitten in de drie poten rondom. Het buurtmuseum in de kortste poot, keuken en speluitgifte en ingang, sanitair en kantoor in de twee langere poten. Het geheel wordt visueel verbonden door een uitkragend dak.

Het ontwerp van GAAGA Architecten voldoet aan de beginselen van de Trias Energetica en Cradle to Cradle. De energiebehoefte wordt beperkt door bijvoorbeeld zeer goed te isoleren, passief gebruik te maken van zonne-energie in voor- en najaar en optimaal gebruik te maken van daglicht. Tevens zal zo efficiënt mogelijk gebruik worden gemaakt van energie door bijvoorbeeld een lage temperatuurverwarming toe te passen en energiezuinige apparatuur. Voor de benodigde energie wordt maximaal gebruik gemaakt van energie uit duurzame bronnen, bijvoorbeeld door zonnecollectoren en PV cellen op het dak te plaatsen.

Het is duidelijk, de tijd van oude caravans of bouwketen als paviljoen is definitief voorbij. Hoewel, zo hier en daar is er nog wel een te vinden. Nog drie recente voorbeelden zijn het geheel opgeknapte Pomm’s aan de Rotterdamse Coolsingel, het milieuinformatie en -educatiepaviljoen Stadspoort Landbouw in Eindhoven door KAW/e en twee horecapaviljoens onder de overkapping van het Haarlemse station door Powerhouse Company. En de lijst is nog veel langer, het paviljoen is een serieuze architectuuropdracht geworden.

Projectgegevens

Foto'sChristian Richters, Martijn van der Molen, Erik Hup, Lawrence Matthews, Christian van der Kooy en Gerard van Beek.

Gerelateerd

Tags: ,