Totaaloplossingen van architectenbureau APTO

Platform jong talent

Totaaloplossingen van architectenbureau APTO

Door: Jeroen Junte | 06-05-2014

Architectuur is bouwen. Natuurlijk zijn visionaire vergezichten op het 3D-printen van  gevels of een autarkische stad noodzakelijk. Ook artistieke verbeeldingskracht en  kritische concepten zijn onmisbaar voor een gezond vakgebied. Maar uiteindelijk moet  een ontwerp ook worden gematerialiseerd tot een concreet gebouw. Dat is althans de  rotsvaste overtuiging van Mark Halbmeijer en Milan Bergh, de twee jonge partners van het  Amsterdamse architectenbureau APTO.

‘Op ons vorige kantoor aan de ring van Amsterdam stonden we eens op  het dak te kijken naar de skyline van de Zuidas’, zegt Halbmeijer. ‘Toen  voelden we allebei: daar een toren neerzetten, dat wordt ons doel.’  Zo ver is het nog niet. Maar in de twee jaar dat het bureau in zijn huidige  vorm bestaat, is het gegroeid tot vijf medewerkers en heeft het al diverse  projecten afgerond. Weliswaar hoofdzakelijk interieurs, hergebruik en  renovatie. ‘Maar waarom zou je nieuwbouw plannen als een bestaand  gebouw nog voldoet?’ is de retorische relativering van Bergh. Het is  kenmerkend voor de pragmatische, bijna zakelijke kijk op architectuur  van APTO. ‘Architectuur gaat over waardevermeerdering. Dat kan in  financieel opzicht zijn maar dat hoeft niet. Architectuur kan ook een  toegevoegde waarde hebben, doordat mensen zich er prettig voelen.  Omdat een goed ontworpen omgeving inspirerend kan zijn of omdat  je zo mensen met elkaar kunt verbinden. Wil je als architect echt iets  betekenen voor mensen, dan moet je een ontwerp realiseren dat een  waarde creëert.’

Tekenen én rekenen

Bouwen dus. Maar ook bij APTO is het ontwerp ‘de basis’ van elk  bouwproject. ‘Daarom ben ik architect geworden en geen ontwikkelaar’,  aldus Halbmeijer. Maar om dat ontwerp ook daadwerkelijk te kunnen  realiseren, is zakelijk inzicht verreist. Dat verkreeg Halbmeijer door zijn  studie Real Estate & Housing, een specialisatie van Bouwkunde aan  de TU Delft. ‘De focus ligt daarbij op design- en bouwmanagement  en andere zakelijke aspecten van architectuur.’ Bergh had tijdens zijn  studie al een lopende architectuurpraktijk. ‘Daar is uiteindelijk APTO uit  voortgevloeid.’ Met als gevolg dat hij zijn masters Architectuur aan de  TU Delft nog steeds niet officieel heeft afgerond. Ze verschillen genoeg  om elkaar aan te vullen. ‘Ik ben van de stip aan de horizon en Mark ziet  vooral de stappen die we moeten doen om daar te komen.’ Halbmeijer  vult aan: ‘Ik denk meer in concepten Milan kan volledig opgaan in  de details van een ontwerp. Welk raamkozijn past het beste bij een  gevelconstructie bijvoorbeeld.’  De succesformule van de duo-praktijk heeft wat van zijn glans verloren  de afgelopen jaren. Gerenommeerde duo’s als Meijer & Van Schooten  en Claus & Kaan en zelfs een jong bureau als Baks & Van Wengerden (in  ArchitectuurNL #08/2012 nog uitgelicht in Platform) gooiden recentelijk  de handdoek in de ring wegens ‘onoverbrugbare verschillen van inzicht’.  Daarover maken Halbmeijer en Bergh zich geen zorgen. De twee delen  dezelfde opvatting over architectuur en de rol die de architect daarbij  speelt. ‘Om te kunnen bouwen als architect, moet je kunnen tekenen én  rekenen.’

Realarchitektur

Deze Realarchitektur hebben ze in de praktijk gebracht met het ontwerp  van een werkruimte in de Kunststad, zoals een van de hergebruikte  scheepsloodsen op de NDSM-werf in Amsterdam-Noord heet. ‘Een  kantoorgebouw op Schiphol dat wij net hadden ingericht moest plotseling  leeg worden opgeleverd. Het complete interieur ter waarde van 200.000  euro mochten we hebben. Vervolgens hebben we met deze  bouwmaterialen een werkruimte in de NDSM-loods gebouwd die  de exploitant van Kunststad kan verhuren.’ Aanvankelijk was de  exploitant van de broedplaats op de NDSM-werf sceptisch. APTO deed  vervolgens een calculatie waaruit bleek dat dankzij de hogere huurprijs  de investering ruimschoots zou worden terugverdiend. ‘Zonder onze  calculaties was hij niet akkoord gegaan en was het project nooit van de  grond gekomen.’  Dat architectuur in crisis zou zijn – de werkeloosheid onder architecten  is hoog en wat is überhaupt de rol van de architect als er nauwelijks nog  wordt gebouwd – is volgens het duo onzin. ‘Inhoudelijk is er in elk geval  geen crisis. Architectuur kan juist uiteenlopende oplossingen bieden voor  maatschappelijke problemen als leegstand, vergrijzing of veiligheid.’ Het  gaat kortom juist goed met architectuur. ‘Het probleem is het realiseren  van de ontwerpen. Daarvoor wordt geen geld vrijgemaakt. Ik was  recentelijk in Bangkok. In zo’n stad heerst een onbeschrijflijke dynamiek  en optimisme. Veel jonge mensen op straat met tablets en druk aan het  werk. Hier wordt er alleen maar gedebatteerd over wanneer we mogen  stoppen met werken en hoeveel pensioen we dan krijgen. Daardoor blijft  het potentieel van architectuur onbenut.’

Pragmatisme en prijsvragen

Pragmatisch als ze zijn, hebben Halbmeijer en Bergh geen vaste  ontwerpmethodiek. Inspelen op de markt vraagt nu eenmaal een mate  van pragmatisme. Voor de Amsterdamse welzijnskoepel Dynamo  ontwierpen ze een ‘participatiecentrum’ – een buurtgebouw zoals  het vroeger heette. De opdracht was een ruimte met drie zones; een  kantoor, een participatieruimte en een flexibele ruimte. ‘De flexibele  ruimte hebben we ingericht met huisjes op wielen die kunnen worden  geschakeld of los worden geplaatst. Hiermee kun je de ruimte verdelen  in kleinere volumes.’  Ook doet APTO uit oogpunt van efficiency niet mee aan prijsvragen.  Bergh: ‘Dan vis je soms met negenduizend deelnemers in één vijver. En  als je dan ziet hoeveel tijd en energie het kost om een ontwerp te maken,  dan kun je net zo goed een staatslot kopen. Bij veel van die prijsvragen  is het zelfs nog maar de vraag of het winnende ontwerp uiteindelijk ook  wordt gebouwd. Wij steken die tijd en energie liever in het praten met  potentiële opdrachtgevers. We gaan naar borrels en bijeenkomsten waar  we de enige architecten zijn.’ Want dat er geen vraag is naar architectuur  is onzin. ‘Er is meer geld dan ooit’, is de overtuiging van Halbmeijer.  ‘Maar opdrachtgevers moeten veel beter overtuigd worden voordat ze  het uitgeven.’ Daarbij zijn er financiële randvoorwaarden waardoor het  geld niet los komt. ‘Misschien moet er eerst een boekwaarde worden  afgeschreven. Of de gebruiker wil een verbetering van een gehuurd  kantoor maar de ontwikkelaar heeft geen geld. De kunst is om als  architect ook voor zulke financiële aspecten een oplossing te verzinnen.’  Sterker nog, ‘de architect is als geen ander in staat om een oplossing te  formuleren met een plan waarin is doorgerekend wat een verbouwing  kost, hoeveel extra huurinkomsten dat genereert en dus wat de nettoopbrengst  is.’

Parametrisch ontwerpen

APTO kan een ontwerp bedenken, economisch onderbouwen, uitvoeren  en begeleiden. ‘De opdrachtgever weet dus in één keer waar hij aan toe  is’, vat Bergh de kracht van het bureau samen. Een manier om de kosten  inzichtelijk te maken én als architect het bouwproces in de hand te  houden was een ‘parametrisch ontwerp’ voor Grab & Fly, een winkelketen  op vliegvelden. Inspiratie was de sportfabrikant Nike. ‘Zij bieden een  customized gymschoen aan die door de consument is samengesteld.  Nike heeft daarvoor de productie beperkt tot zeven machines, een voor de rubberzool, een voor de labels, een voor de wreef enzovoort.  Elke machine heeft zeven opties, zoals kleine of grote noppen op de  zool, een geel kunststof swoosh of een rode van leer. Daardoor lijkt een  standaardschoen opeens op een uniek product.’  Dit principe vertaalden Halbmeijer en Bergh naar een winkelconcept  dat zich eenvoudig laat aanpassen aan een wisselende context. ‘Deze  winkels zitten soms in een wand en soms op het uiteinde van een pier.’  Ook verschilt het aanbod per winkeltje. ‘In een gate met veel vluchten  naar Azië moet een ander winkelaanbod met bijvoorbeeld noedels  komen, dan bij vluchten in Europa, waar juist koffie voorrang krijgt. Dat is  weer van invloed op de indeling van de schappen.’ Deze variabele data  worden ingevoerd in een computerprogramma die een basisontwerp  aan deze variabelen aanpast. ‘Het concept kan straks worden uitgerold  over vliegvelden in Helsinki en Parijs.’ De financiële consequenties van  de aanpassingen worden meteen door de computer berekend. ‘De  bouwbegeleiding kunnen we zelf doen.’ Het resultaat is een op maat  gemaakt en toch herkenbaar winkelconcept waarvan de kosten meteen  helder zijn. Het zorgt voor een waardevermeerdering door zowel een  prettigere winkelervaring voor de consument als een hogere omzet voor  de exploitant. Bergh: ‘Dit is APTO-architectuur in optima forma.’

Questionnaire

Favoriet historisch gebouw?  Het Palazzo degli Uffizi, het stadspaleis in Florence van Giorgio Vasari.
Favoriet hedendaags gebouw?  Het Kolumba Kunstmuseum in Keulen uit 2007 van de Zwitserse architect  Peter Zumthor.
Favoriete Nederlandse gebouw?  Het Stedelijk Museum in Amsterdam met uitbreiding van bureau Benthem  Crouwel.
Favoriete architect?  The Architect in de Hollywoodfilm The Matrix, gespeeld door acteur  Helmut Bakaitis. Hij is de bedenker van complete werelden.
Favoriete hedendaagse architect?  De Deen Bjarke Ingels van BIG Architecture.
Favoriete Nederlandse architect?  Rem Koolhaas. Wie anders?
Wanneer niet in Nederland, vanuit welk land zouden jullie willen werken?  Zuid-Oost Azië. Vanwege de moderne dynamiek
Wat zou je nooit ontwerpen?  Een historiserend gebouw, zoals een jaren-30 doorzonwoning.
Wat irriteert je het meest in het vak?  Alleen maar denken in problemen en niet in oplossingen
Wat is je droomopdracht?  Een publiek gebouw dat een maatschappelijke waarde toevoegt aan de  stad, zoals een tweede verdieping bovenop Amsterdam.
Belangrijkste inspiratiebron buiten architectuur?  Gepassioneerde vakidioten, zoals topchefs als Heston Blumenthal van  het fameuze ‘The Fat Duck’ in Londen.
Meest waardevolle advies ooit?  Volg je passie en durf te falen, want zonder risico kom je niet verder.

Projecten APTO

Post Oost ( afbeelding 1 en 2)  is een initiatief van Dynamo, een organisatie met als kern van het werk empowerment, dus mensen de kans geven zich te ontwikkelen in regio Amsterdam. Door het samenvoegen van verschillende  wijkondersteuningspunten is een participatiecentrum gecreëerd voor  stadsdeel Oost. APTO is geselecteerd uit een competitie. APTO heeft voor  dit project zowel programma van eisen, ontwerp als projectmanagement  gedaan. Het ontwerp is helder en simpel, maar toch flexibel. Aan beide  zijden bevinden zich twee zones, het participatiecentrum (publiek) en  aan de andere zijde het kantoorgedeelte (privaat). Ertussen bevindt zich  een overgangszone voor overleg. Langs de gehele achterzijde loopt een  lange kastenwand, welke de voorzijde (open en dynamisch) scheidt van  de achterzijde (overleg en concentratie). In de voorzijde zorgen verrijdbare  huisjes voor een flexibele indeling, aanpasbaar aan de wensen van de  gevraagde activiteiten op dat moment. Opgeleverd januari 2014.

Kunststad, NDSM werf Amsterdam-Noord (afbeelding 3 en 4), is een broedplaats voor  creatieve bedrijven. In de hal staan verschillende lege staalconstructies,  welke ingebouwd kunnen worden door zelfbouw. Bij een project dat APTO  heeft ontworpen in het outlook gebouw op Schiphol vond een verhuizing  plaats, waarbij een oud interieur weggegooid zou worden. Door het  hergebruik van verschillende panelen en ramen uit dit kantoorinterieur  als gevel voor de in te bouwen constructie, kunnen met lage bouwkosten  toch goede werkplaatsen neergezet worden. APTO doet hierbij zowel het  ontwerp als projectmanagement. De units kunnen door de lage bouwkosten,  ook tegen relatief lage huurprijzen verhuurd worden. Opgeleverd april 2014.

The Grab & Fly shop (afbeelding 5 en 6) is een kiosk op Schiphol achter de douane. De  kiosk staat op zeven locaties op Schiphol en op diverse andere luchthavens  in de wereld. APTO werd door HMS Host gevraagd voor een nieuw fris  ontwerp en mogelijkheid tot modulariteit van voor onderhoud van de shop.  Elke locatie vraagt eigen vormverhoudingen naar aantal klanten en soorten  services en producten. De gehele shop is gebaseerd op een logaritme in  3D, waardoor de shop op elke locatie ingepast kan worden. Het tekenwerk  is volledig geautomatiseerd en APTO werkt dus nauw samen met de  uitvoerende partijen. APTO levert de productietekeningen voor in de fabriek.  Elk aluminium paneel is demontabel en kan dus vervangen worden, indien  beschadigd. Door met behulp van parametrische tekentechnieken mee te  gaan tot op de productietekening met de uitvoerende partijen, is deze shop  niet duurder dan een gangbare shop op Schiphol. Oplevering april 2014

Tekst Jeroen Junte

ArchitectuurNL 03 2014

Gerelateerd

Tags: , , , , ,

    Schrijf een reactie

    Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.